Vanaf het nieuwe schooljaar moeten op diploma-uitreikingen van scholen in Beieren verplicht minstens twee volksliederen worden afgespeeld. De maatregel komt voort uit een wens van de conservatieve CSU van minister-president Markus Söder en zorgt inmiddels voor stevige kritiek vanuit onderwijsorganisaties en oppositiepartijen. Volgens het Beierse ministerie van Onderwijs moet voortaan in elk geval de Bayernhymne klinken. Daarnaast moet ook de Duitse nationale hymne en/of de Europese hymne worden afgespeeld tijdens de afsluitende ceremonie van scholen.
Bayernhymne verplicht, meezingen niet
De nieuwe regeling geldt vanaf het schooljaar 2026/2027 voor alle middelbare scholen in de deelstaat. Leerlingen zijn niet verplicht om mee te zingen. Wel krijgen bezoekers van diploma-uitreikingen voortaan bladen met de tekst uitgedeeld, zodat iedereen kan meezingen. De hymnes hoeven bovendien niet live uitgevoerd te worden. Volgens het ministerie mogen de liederen ook simpelweg via een geluidsinstallatie worden afgespeeld.
De CSU had aanvankelijk een strengere regeling voorgesteld. Tijdens een partijcongres in december besloot de partij dat bij maatschappelijk relevante gelegenheden standaard de Duitse nationale hymne, de Europese hymne én in Beieren ook de Bayernhymne moesten klinken. Söder wilde die regeling eigenlijk al dit schooljaar invoeren, maar dat bleek niet haalbaar.
Kritiek op verwijzing naar strafwetboek
De meeste discussie gaat momenteel niet eens over de hymnes zelf, maar over een passage in een brief van het ministerie aan scholen. Daarin wordt verwezen naar §90a van het Duitse strafwetboek. Dat wetsartikel bepaalt dat het beledigen of bespotten van nationale symbolen, waaronder hymnes en vlaggen, strafbaar kan zijn. De onderwijsvakbond GEW noemt die verwijzing “verstorend” en spreekt van een “pedagogisch failliet”. Volgens de bond wekt het ministerie daarmee de indruk dat scholieren vooraf al gewantrouwd worden.
Ook oppositiepartijen reageren kritisch. De Groenen in het Beierse deelstaatparlement vinden dat scholen zelf moeten kunnen beslissen of zij hymnes willen gebruiken bij diploma-uitreikingen. De SPD betwijfelt bovendien of verplichte hymnes daadwerkelijk bijdragen aan saamhorigheid, integratie of een sterker gemeenschapsgevoel.
AfD wil juist strengere aanpak
De rechts-populistische partij AfD steunt de maatregel juist nadrukkelijk. Volgens de partij zou naast de Bayernhymne uitsluitend de Duitse nationale hymne passend zijn, en niet de Europese hymne. De verantwoordelijke minister van Onderwijs, Anna Stolz van de partij Freie Wähler, reageerde eerder nog terughoudend op het voorstel. Zij wilde eerst overleg voeren met scholen en onderwijsorganisaties. Uiteindelijk wordt de regeling nu toch ingevoerd, zij het in afgezwakte vorm.
Volksliederen en identiteit in Duitsland
Discussies over nationale symbolen liggen in Duitsland traditioneel gevoeliger dan in veel andere Europese landen. Door de geschiedenis van het nationaalsocialisme wordt openlijk patriottisme in Duitsland vaak voorzichtiger benaderd dan bijvoorbeeld in Nederland of Frankrijk. Tegelijkertijd proberen conservatieve partijen als de CSU al langer meer nadruk te leggen op regionale identiteit, tradities en vaderlandsliefde. De Bayernhymne speelt daarbij een belangrijke rol. Het lied, met de bekende openingszin “Gott mit dir, du Land der Bayern”, geldt in de zuidelijke deelstaat als belangrijk cultureel symbool.
