Een poging om wankele verhoudingen te stabiliseren
Bij zijn eerste bezoek aan Israël als bondskanselier probeerde Friedrich Merz een delicaat evenwicht te vinden: de diepe historische verbondenheid tussen Duitsland en Israël benadrukken, maar tegelijk kritische signalen afgeven over het militaire optreden in de Gazastrook. De relaties waren sinds het uitbreken van de Gaza-oorlog sterk onder druk komen te staan.
Zeven maanden na zijn aantreden reisde Merz naar Jeruzalem. Later dan gepland, erkende hij zelf. Tijdens zijn gesprek met premier Benjamin Netanyahu herhaalde hij dat Israël het recht heeft zichzelf te verdedigen tegen aanvallen van Hamas, zoals die van 7 oktober. Duitsland staat achter het bestaan en de veiligheid van Israël, maar Merz vermeed daarbij bewust het Duitse begrip Staatsräson (de overtuiging dat Israëls veiligheid tot het vitale belang van de Duitse staat behoort).
Steun voor Israëls veiligheid, maar ook zorgen over Gaza
Merz wees erop dat geen enkele staat kan accepteren dat burgers, zoals in de kibboetsen nabij Gaza, worden vermoord, ontvoerd of gemarteld door extremistische groepen. Tegelijk schetste hij openlijk het dilemma waarin Duitsland terechtkwam: de bescherming van Israël waarborgen én trouw blijven aan de waarden van mensenrechten en internationale rechtsorde die na de Holocaust het fundament vormen van de Duitse democratie.
De Duitse regering had eerder kortstondig de wapenleveringen aan Israël beperkt. Volgens Merz moest Israël zich als democratische rechtsstaat houden aan het internationale recht, zelfs in oorlogstijd. De bondskanselier benadrukte daarbij dat de agressie begon bij Hamas, de militante groepering die zich volgens Merz niets gelegen laat liggen aan mensenlevens of rechtsnormen.
Twee staten als uitgangspunt voor duurzame vrede
Merz beloofde dat Duitsland zich inzet voor diplomatie, humanitaire hulp en wederopbouw in Gaza. Een duurzame regeling moet volgens hem uitmonden in een nieuwe politieke orde, waarin Israëli’s en Palestijnen in veiligheid en waardigheid kunnen leven. Duitsland blijft daarom de tweestatenoplossing ondersteunen, al moeten beide partijen eerst bereid zijn te onderhandelen.
Ook sprak de bondskanselier zich duidelijk uit tegen elke vorm van annexatie in het bezette Westelijke Jordaanoevergebied. Daarmee zocht hij bewust de confrontatie met Netanyahu, die een Palestijnse staat onaanvaardbaar noemt.
Netanyahu verwerpt Palestijnse staat en ziet veiligheid centraal
Netanyahu herhaalde dat Israël nooit een staat zal accepteren die, zoals hij het formuleerde, “van plan is ons te vernietigen”. Israël wil daarom de volledige veiligheidscontrole houden tussen de Jordaanrivier en de Middellandse Zee.
Bovendien hangt er nog altijd een internationaal arrestatiebevel boven de premier, uitgevaardigd door het Internationaal Strafhof (ICC) wegens vermoedelijke oorlogsmisdaden. Netanyahu noemde de beschuldigingen absurd. Een ontmoeting van Merz met de Israëlische oppositie of de Palestijnse Autoriteit stond niet op het programma, ondanks oproepen daartoe van critici.
Indringend bezoek aan Yad Vashem
Tijdens een bezoek aan de Holocaustgedenkplaats Yad Vashem legde Merz een krans en sprak hij over de blijvende verantwoordelijkheid van Duitsland voor de misdaden van de Shoah. Volgens hem behoort de inzet voor het bestaan en de veiligheid van Israël tot het wezenlijke en blijvende fundament van de Duits-Israëlische relatie.
Aan het einde van zijn vijftien uur durende reis ontmoette Merz voormalige gijzelaars en familieleden van nog altijd vermiste personen.
