De rechts-populistische partij Alternative für Deutschland (AfD) heeft voor het eerst een rechtstreeks gekozen voltijdsburgemeester in de Duitse deelstaat Brandenburg geleverd. In de stad Zehdenick, ten noorden van Berlijn, won AfD-kandidaat René Stadtkewitz zondag overtuigend de burgemeestersverkiezing met 58,4 procent van de stemmen.
Daarmee behaalde hij direct in de eerste ronde de absolute meerderheid. De verkiezingsuitslag geldt als een nieuwe symbolische overwinning voor de AfD, de partij die in Oost-Duitsland al langer sterk staat en ook in landelijke peilingen hoog scoort. Tegelijkertijd bleef een andere belangrijke AfD-doorbraak uit: in de Landkreis Barnim wist de partij opnieuw geen Landrat (bestuurder van een district) te leveren.
Zehdenick kiest voor AfD-kandidaat
De 13.000 inwoners tellende stad Zehdenick ligt in de Landkreis Oberhavel in Brandenburg, niet ver van Berlijn. De verkiezing vond plaats na een periode van bestuurlijke chaos en snelle wisselingen aan de top van het stadsbestuur. René Stadtkewitz versloeg zijn drie tegenkandidaten ruimschoots. Stephan von Hundelshausen van de liberale FDP behaalde 28,6 procent van de stemmen. De onafhankelijke kandidaat Wolf-Gernot Richardt kwam uit op 7,8 procent, terwijl Dennis Latzke van Partei des Fortschritts 5,2 procent behaalde. Kandidaten van de CDU, SPD, Die Linke of de Groenen deden niet mee.
De opkomst lag bij 52,8 procent
Stadtkewitz is geboren in Berlijn en verhuisde pas in 2023 met zijn gezin naar Zehdenick. Sinds 2024 zit hij namens de AfD in de gemeenteraad. Hij was eerder parlementslid voor de CDU in Berlijn, maar brak in 2010 met de christendemocraten. Daarna richtte hij de partij Die Freiheit op, die vooral bekend werd vanwege haar anti-islamstandpunten. Sinds 2024 is hij officieel lid van de AfD.
Instabiliteit in het stadsbestuur
De verkiezing vond plaats tegen de achtergrond van jarenlange bestuurlijke onrust in Zehdenick. In vijf jaar tijd kreeg de stad drie verschillende burgemeesters. De partijloze burgemeester Bert Kronenberg stapte in 2021 voortijdig op. Zijn opvolger Lucas Halle van de SPD werd in 2022 op 24-jarige leeftijd de jongste voltijdsburgemeester van Duitsland, maar trad in 2024 om gezondheidsredenen af.
Daarna won de onafhankelijke kandidaat Alexander Kretzschmar de burgemeestersverkiezing, nota bene tegen Stadtkewitz. Elf dagen na zijn aantreden meldde Kretzschmar zich echter ziek. Sindsdien werd het bestuur tijdelijk waargenomen door zijn plaatsvervanger. In januari werd Kretzschmar via een burgerreferendum afgezet. Volgens SPD-politici uit Brandenburg heeft die langdurige bestuurlijke onzekerheid het vertrouwen van veel inwoners in de politiek beschadigd.
SPD spreekt van waarschuwing
De SPD-fractie in het Brandenburgse Landtag (deelstaatparlement) reageerde aangeslagen op de uitslag. Fractievoorzitter Björn Lüttmann en SPD-politica Annemarie Wolff verklaarden dat democratische partijen ook kritisch naar zichzelf moeten kijken. Volgens hen is meer zichtbaarheid, beter luisteren naar burgers en het bieden van concrete oplossingen noodzakelijk. Tegelijkertijd benadrukten zij dat er een duidelijke houding nodig blijft tegen rechts-extremisme en maatschappelijke verdeeldheid.
De AfD sprak juist van een historische ontwikkeling. Brandenburgs AfD-leider René Springer verklaarde dat de partij volgens hem allang geen “protestpartij” meer is, maar stevig verankerd raakt in delen van de bevolking. Hij voorspelde dat in Brandenburg in de toekomst meer AfD-burgemeesters en districtbestuurders zullen volgen.
Geen doorbraak in Barnim
Toch bleef een tweede AfD-succes zondag uit. In de Landkreis Barnim won de SPD-politicus Daniel Kurth overtuigend de tweede ronde van de verkiezing voor Landrat. Hij behaalde 66,1 procent van de stemmen tegenover 33,9 procent voor AfD-kandidaat Matthäus Mikolaszek. Daarmee slaagde de AfD er opnieuw niet in een district in Brandenburg te besturen. De partij boekt wel steeds vaker successen bij lokale verkiezingen, vooral in Oost-Duitse deelstaten zoals Brandenburg, Saksen en Thüringen.
Waarom deze verkiezing aandacht krijgt
Dat juist een burgemeesterverkiezing in een relatief kleine stad landelijke aandacht krijgt, heeft vooral een symbolische reden. In Duitsland worden burgemeesters rechtstreeks gekozen en hebben zij vaak een zichtbare rol in het dagelijks bestuur. Een overwinning van de AfD op lokaal niveau wordt daarom gezien als een belangrijke graadmeter voor de politieke ontwikkeling in delen van Oost-Duitsland. De verkiezing in Zehdenick laat bovendien zien dat de AfD niet alleen meer proteststemmen aantrekt, maar ook steeds vaker bestuurlijke functies verovert.
Wil jij de volgende brief ook in je mailbox?
Ontvang elke maand een persoonlijke Berlijnse Brief — gratis en exclusief in je inbox.
Let op: Heb je geen bevestigingsmail ontvangen? Controleer dan even je spambox – het kan zijn dat onze mail daar per ongeluk is beland.
