Alexander Kluge is op 94-jarige leeftijd overleden. Dat maakte uitgeverij Suhrkamp Verlag bekend namens zijn familie. Kluge gold als een van de veelzijdigste intellectuelen van Duitsland. Hij was filmmaker, schrijver, filosoof en jurist en bleef tot op hoge leeftijd actief.
Kluge werd in 1932 geboren in Halberstadt en studeerde onder meer rechten, geschiedenis en kerkmuziek. Hij promoveerde en werkte aanvankelijk als advocaat, voordat hij zich volledig op film en literatuur richtte.
Vernieuwer van de Duitse film
In de jaren zestig stond Kluge aan de basis van een belangrijke omwenteling in de Duitse filmwereld. Hij was betrokken bij het zogeheten Oberhausener Manifest, een verklaring uit 1962 waarin jonge filmmakers opriepen tot een nieuwe, artistieke filmcultuur. Daarmee werd de basis gelegd voor de Nieuwe Duitse Film.
Kluge maakte onder meer films als Abschied von gestern en Die Artisten in der Zirkuskuppel: ratlos, waarmee hij ook internationaal erkenning kreeg. Zijn werk kenmerkte zich door een experimentele stijl en een sterke maatschappelijke betrokkenheid.
Schrijver en televisiepionier
Naast zijn filmwerk verwierf Kluge vooral bekendheid als schrijver van korte verhalen en essays. Zijn teksten combineren vaak filosofie, geschiedenis en fictie. Voor Nederlandse lezers zijn die slechts beperkt beschikbaar in vertaling.
Vanaf de jaren tachtig speelde Kluge ook een rol in het Duitse televisielandschap. Met zijn productiebedrijf dctp wist hij zendtijd te bemachtigen bij commerciële omroepen als RTL en Sat.1, waar hij programma’s maakte die sterk afweken van het gebruikelijke televisieaanbod.
Grote naam in Duitsland, niche in Nederland
In Duitsland werd Kluge onderscheiden met talrijke prijzen, waaronder de Georg-Büchner-Preis en de Theodor-W.-Adorno-Preis. Daarmee werd zijn betekenis als intellectueel en kunstenaar breed erkend.
In Nederland bleef zijn naam echter vooral bekend in literaire en academische kringen. Dat blijkt onder meer uit het tijdschrift Raster, dat een themanummer aan zijn werk wijdde. Daarin wordt duidelijk hoe eigenzinnig zijn stijl is: fragmentarisch, associatief en moeilijk in één genre te vangen. Een veelzeggende zin uit een Nederlandse vertaling luidt: “Het was nooit meer dezelfde wereld.”
