De Beierse minister-president Markus Söder wil het Duitse federale systeem ingrijpend hervormen. Volgens de CSU-leider moet Duitsland af van het huidige aantal van zestien deelstaten. Grotere deelstaten zouden efficiënter zijn, economisch sterker en minder afhankelijk van financiële steun. Söder zet daarbij een stevig drukmiddel in: het Beierse geld.
Grotere deelstaten als recept voor een efficiëntere staat
Tijdens een interne bijeenkomst van de CSU-fractie in Kloster Banz stelde Söder dat kleinere deelstaten structureel minder succesvol zijn. Duitsland heeft volgens hem een bestuursstructuur die niet langer past bij de eisen van deze tijd. Zijn boodschap is duidelijk: wie een sterke en slagvaardige overheid wil, moet toe naar grotere bestuurlijke eenheden die zichzelf economisch kunnen dragen.
Welke deelstaten zouden moeten fuseren?
Concrete voorstellen voor samenvoegingen deed Söder niet. Hij wil geen kaarten op tafel leggen voordat een bredere discussie op gang is gekomen. Wel liet hij doorschemeren dat economische kracht een doorslaggevende factor moet zijn. Deelstaten zouden geen permanente ontvangers van steun mogen blijven. In dat verband wees hij expliciet op Berlijn, de deelstaat die al jaren het meeste geld ontvangt uit het systeem van financiële herverdeling.
Beiers geld als hefboom
Söder erkent dat een herindeling van Duitsland politiek uiterst gevoelig ligt. Het is, zoals hij zelf zegt, een kwestie van ‘dikke planken boren’. Toch ziet hij kansen, juist omdat belangrijke besluiten op federaal niveau vaak niet mogelijk zijn zonder steun van de CSU. Als hervormingen uitblijven, moet volgens hem de financiële herverdeling tussen de deelstaten worden teruggeschroefd. Beieren is al jaren de grootste nettobetaler en vindt het huidige systeem niet toekomstbestendig.
Burgers beslissen uiteindelijk
Een herindeling van deelstaten is in Duitsland juridisch mogelijk, maar de drempel ligt hoog. Het Duitse grondwettelijke systeem schrijft voor dat niet alleen het federale parlement moet instemmen, maar ook de burgers in de betrokken deelstaten via een referendum. Politieke wil alleen is dus niet genoeg: zonder draagvlak onder de bevolking gebeurt er niets.
Historische lessen uit het verleden
Tot nu toe lukte een fusie slechts één keer. In 1952 ontstond de deelstaat Baden-Württemberg uit drie kleinere deelstaten. Een poging om Berlijn en Brandenburg samen te voegen mislukte in 1996 door verzet van de Brandenburgse kiezers. De discussie over herindeling is echter niet nieuw: al decennia waarschuwen politici en economen dat zestien deelstaten op termijn moeilijk houdbaar zijn.
Meer belastingvrijheid voor de deelstaten
Naast bestuurlijke hervormingen pleit Söder voor meer fiscale autonomie. Hij wil dat deelstaten meer zeggenschap krijgen over de erfbelasting en beperkte ruimte krijgen om het inkomstenbelastingtarief zelf iets te verhogen of te verlagen. Dat zou volgens hem de onderlinge concurrentie versterken en deelstaten stimuleren om economisch aantrekkelijker te worden.
Conclusie
Met zijn pleidooi zet Söder een oud maar gevoelig debat opnieuw op scherp. Minder deelstaten, minder financiële herverdeling en meer eigen verantwoordelijkheid: het voorstel raakt aan de kern van het Duitse federale systeem. Of het ook tot concrete veranderingen leidt, hangt uiteindelijk niet alleen af van politieke macht, maar vooral van de bereidheid van burgers om hun deelstaat op te geven.
