De Duitse solidariteitsheffing, de zogeheten Solidaritätszuschlag of kortweg Soli, blijft voorlopig bestaan. Dat heeft het Constitutionele Hof in Karlsruhe bepaald. Daarmee werd een klacht van zes FDP-politici verworpen, die vonden dat de toeslag zijn oorspronkelijke doel had verloren.
De Soli is een toeslag van 5,5 procent op de inkomsten- en vennootschapsbelasting, ingevoerd in 1995 om de kosten van de Duitse hereniging en de wederopbouw van Oost-Duitsland te dekken. Tot 2021 betaalde vrijwel iedereen deze heffing, maar sindsdien geldt hij nog slechts voor de hoogste inkomens, bedrijven en kapitaalbeleggers – zo’n tien procent van de belastingplichtigen.
Volgens de klagende FDP’ers, onder wie Christian Dürr en Florian Toncar, is de financiële afronding van de hereniging inmiddels voltooid. De voortzetting van de heffing zou daarom ongrondwettelijk zijn. Het hof oordeelde anders. Er bestaan volgens de rechters nog altijd aanzienlijke economische verschillen tussen oost en west, en de wetgever heeft de ruimte om te besluiten of extra inkomsten via de Soli gerechtvaardigd zijn. Het hof wees daarbij op een rapport van het Duitse Instituut voor Economisch Onderzoek (DIW), dat spreekt van een blijvende meeruitgave van zo’n 12 miljard euro per jaar tot zeker 2030.
Het Bundesverfassungsgericht benadrukte wel dat zo’n toeslag niet eeuwig kan blijven bestaan. De politiek moet geregeld toetsen of de reden voor de extra heffing nog geldig is. Tijdens de zitting wezen andere economen op uiteenlopende berekeningen, maar het hof stelde dat het niet zijn taak is om economische opvattingen tegen elkaar af te wegen, zolang de analyse waarop het parlement zich baseert niet ‘kennelijk onjuist’ is.
De FDP blijft, ondanks de afwijzing, pleiten voor afschaffing. Volgens Toncar is het slechts een kwestie van tijd: zodra het oorspronkelijke motief – de financiële last van de hereniging – verdwijnt, is de heffing ook juridisch niet meer te handhaven. Ook economische organisaties en werkgevers roepen al langer op tot het beëindigen van de Soli.
Hoe de politiek met dit omstreden onderwerp verdergaat, blijft afwachten. In lopende onderhandelingen tussen CDU/CSU en SPD over een mogelijke nieuwe regeringscoalitie speelt het thema mee. De SPD is voor het behoud van de toeslag, die volgens partijgenoot Johannes Fechner ‘alleen de 10 procent hoogste inkomens raakt’ en waarmee investeringen in het oosten gefinancierd kunnen worden.