Wie deze winter in Duitsland naar de apotheek gaat, loopt steeds vaker tegen lege schappen aan. Vooral antibiotica, maar ook astmamedicatie en cholesterolverlagers zijn regelmatig niet leverbaar. Het gaat daarbij niet om zeldzame geneesmiddelen, maar om middelen die dagelijks worden voorgeschreven. Volgens apothekers is dat juist wat de situatie zo zorgelijk maakt.
In het najaar van 2025 waren in Duitsland continu meer dan 550 geneesmiddelen beperkt of helemaal niet verkrijgbaar. Dat blijkt uit cijfers van het Bundesinstitut für Arzneimittel und Medizinprodukte (de Duitse federale instantie die geneesmiddelen en medische hulpmiddelen beoordeelt, registreert en bewaakt). Vooral generieke medicijnen – middelen waarvan het patent is verlopen – blijken kwetsbaar. Juist deze goedkope alternatieven vormen de ruggengraat van de dagelijkse zorg.
Productie verplaatst naar Azië
Een belangrijke oorzaak ligt in de wereldwijde organisatie van de geneesmiddelenproductie. Grote delen van de productie van generieke medicijnen zijn de afgelopen jaren verplaatst naar India en China. Volgens de brancheorganisatie Pro Generika is Europa daardoor sterk afhankelijk geworden van een beperkt aantal productielocaties buiten het continent.
Daar komt bij dat de productie steeds verder is geconcentreerd. Geneesmiddelen worden wereldwijd in minder, maar grotere fabrieken gemaakt. Dat drukt de kosten, maar maakt het systeem kwetsbaar. Als één fabriek tijdelijk stilvalt of definitief sluit, ontstaan meteen tekorten – niet alleen in Duitsland, maar wereldwijd.
Prijsdruk als structureel probleem
Volgens deskundigen speelt de lage prijs van generieke medicijnen een sleutelrol. Door sterke prijsdruk loont het voor fabrikanten nauwelijks nog om in Europa te produceren. Daardoor is het moeilijk om snel alternatieve productielijnen op te zetten wanneer de aanvoer stokt. De lage kosten waar zorgstelsels jarenlang van profiteerden, blijken nu een keerzijde te hebben.
Politieke ingrepen met wisselend resultaat
De Duitse politiek probeert de gevolgen te beperken. In 2023 werd het Arzneimittel-Lieferengpassbekämpfungs- und Versorgungsverbesserungsgesetz ingevoerd, een wet die bedoeld is om leveringsproblemen tegen te gaan. Die maakte onder meer hogere prijzen voor kindermedicijnen mogelijk en legde strengere voorraadverplichtingen op aan fabrikanten en groothandels.
Over het effect lopen de meningen uiteen. Fabrikanten zien verbetering bij kinderartsen, terwijl zorgverzekeraars kritisch zijn. Zij wijzen erop dat prijsmaatregelen zijn versoepeld zonder harde garanties voor een betere leveringszekerheid. Wel is er brede steun voor strengere voorraadregels en beter toezicht op de beschikbaarheid van medicijnen.
Meer productie in Europa?
Een andere oplossing is het terughalen van productie naar Europa. Ook de Europese Commissie zet daarop in met de zogeheten Critical Medicines Act. Meer Europese productie zou de afhankelijkheid van Azië verkleinen, maar heeft een prijs. Deskundigen waarschuwen dat generieke medicijnen dan duurder worden, wat de zorgpremies verder onder druk zet.
De kernvraag is daarmee duidelijk: kiezen we voor zo goedkoop mogelijke medicijnen of voor strategische onafhankelijkheid? Zeker is dat het oplossen van de tekorten tijd kost. Voorlopig blijft het afwachten hoe de komende winter uitpakt – zowel voor apothekers als voor patiënten.
