De presentatie van een roman van de Duitse politicus Maximilian Krah is op het laatste moment geschrapt door de organisatie van de Leipziger Buchmesse. De beslissing zorgt opnieuw voor discussie over de grenzen van vrijheid van meningsuiting, veiligheid en de rol van culturele instellingen in een politiek gepolariseerd Duitsland. Volgens de organisatie zijn er “massieve veiligheidsbezwaren”. Daarmee komt een geplande boekpresentatie op 21 maart niet meer door.
Wie is Maximilian Krah?
Maximilian Krah is politicus voor de partij Alternative für Deutschland (AfD), een rechts-populistische partij die in Duitsland onder verscherpt toezicht staat van de Verfassungsschutz (de Duitse binnenlandse veiligheidsdienst). In verschillende deelstaten is de AfD als “extremistisch” aangemerkt.
Krah behoort tot de prominente gezichten van de partij en staat bekend om zijn uitgesproken en omstreden standpunten, vooral over migratie en Europese integratie.
Tijdens de Leipziger Buchmesse wilde hij zijn roman Die Reise nach Europa presenteren. Volgens zijn uitgever gaat het boek over de manier waarop in Duitsland met herinneringscultuur wordt omgegaan — en over wat de uitgever noemt een cultuur die “niet in louter schuldtoewijzing blijft steken”. Dat is in Duitsland een gevoelig thema, omdat het raakt aan de omgang met het nationaalsocialistische verleden.
Waarom zegt de Buchmesse de presentatie af?
De organisatie van de Leipziger Buchmesse spreekt van “massieve veiligheidsbezwaren”. Door de grote bekendheid van Krah en zijn “publiekelijk zeer controversieel besproken standpunten” zou het risico op verstoringen te groot zijn.
De veiligheid van bezoekers — waaronder veel scholieren, gezinnen en jonge mensen — heeft volgens de organisatie de hoogste prioriteit. Het veiligheidsconcept van de beurs voorziet erin dat risicovolle evenementen niet worden toegelaten of in een andere setting plaatsvinden.
Met andere woorden: de Buchmesse maakt hier een veiligheidsafweging, geen inhoudelijk oordeel over het boek zelf — al is dat in de praktijk moeilijk te scheiden.
Reactie van Krah en zijn uitgever
Krah zegt verrast te zijn door de beslissing. Volgens hem is het boek “onpolitiek” en zijn de veiligheidsbezwaren ongegrond. Een boekenbeurs die bang zou zijn om een boek te bespreken, “heeft niemand nodig”, aldus de politicus. Zijn uitgever, Castrum Verlag, wil proberen de organisatie op andere gedachten te brengen.
De uitgeverij zelf geldt overigens als omstreden. Er verschenen eerder titels met duidelijke extreemrechtse thematiek, en er waren gesprekken over een overname van het tijdschrift Tumult, dat wordt gezien als een platform van de zogeheten “Neue Rechte” (een intellectuele stroming binnen het Duitse rechts-radicale spectrum).
Vrijheid van meningsuiting versus veiligheid
De kwestie raakt aan een bredere discussie in Duitsland: moeten publieke instellingen als een boekenbeurs ruimte bieden aan alle politieke stromingen, ook als die als radicaal of democratie-ondermijnend worden beschouwd?
Duitsland kent een sterke traditie van “wehrhafte Demokratie” (weerbare democratie): het idee dat de democratie zichzelf actief mag beschermen tegen extremistische krachten. Dat principe ligt ook ten grondslag aan het werk van de Verfassungsschutz.
Tegelijkertijd ligt het debat over “cancel culture” en uitsluiting van controversiële stemmen ook in Duitsland gevoelig. Critici vrezen dat uitsluiting extremistische partijen juist in de slachtofferrol duwt. Voorstanders van strikte veiligheidsmaatregelen wijzen op de verantwoordelijkheid van organisatoren om escalatie te voorkomen.
Een signaal van verdere polarisatie
De afgelasting van de boekpresentatie laat zien hoe gespannen het publieke debat in Duitsland is geworden. Zelfs een romanpresentatie van een politicus wordt inmiddels als veiligheidsrisico ingeschat.
Of dit besluit de polarisatie zal verminderen of juist verdiepen, is de vraag. Voor de AfD kan het opnieuw dienen als bewijs dat zij volgens eigen zeggen door “het establishment” wordt uitgesloten. Voor de organisatie van de Leipziger Buchmesse is het een kwestie van risicobeheersing. Feit is dat literatuur, politiek en veiligheid in Duitsland steeds vaker in elkaars verlengde liggen.
