Nora Gomringer brengt Nederlandse familieherinneringen naar de Literaire Zomer

Nora Gomringer is in augustus twee keer te gast tijdens de Literaire Zomer 2026. Op dinsdag 18 augustus leest zij in Leverkusen voor uit Am Meerschwein übt das Kind den Tod. Een dag later presenteert ze het boek in Mönchengladbach. In het positief ontvangen werk schrijft Gomringer over het verlies van haar moeder, haar familiegeschiedenis en herinneringen waarin ook Nederland een opvallend grote rol speelt.

Duitsland Vandaag was eerder dit jaar aanwezig bij de presentatie van het boek in Berlijn. Een verslag verscheen toen niet op de website, omdat er voor Nederlandse lezers nog geen directe aanleiding was om over het boek te berichten. Die aanleiding is er nu wel: Gomringer treedt tijdens de Literaire Zomer twee keer op. Bovendien blijkt Nederland in haar boek een opvallend grote rol te spelen.

Een persoonlijk boek over haar moeder

Am Meerschwein übt das Kind den Tod is gewijd aan Nortrud Gomringer, de moeder van de schrijfster, die in 2020 overleed. Zij was germaniste, een hartstochtelijke lezer en volgens haar dochter “de literator in huis”.

Bij de boekpresentatie in Berlijn noemde Nora Gomringer het boek geen Nachruf, het Duitse woord voor een necrologie of herdenkingswoord, maar een Nachrough. Met die zelfbedachte term onderstreept zij het ruwe, onvoltooide en soms weerbarstige karakter van haar herinneringen.

Het boek is geen chronologisch levensverhaal. Gomringer springt tussen gebeurtenissen, personen en associaties. Verdriet, boosheid en gemis worden afgewisseld met humoristische familieanekdotes en scherpe observaties. De moeder verschijnt daarbij niet als een geïdealiseerde figuur, maar als een veelzijdige vrouw die haar dochter leerde lezen, denken en schrijven.

Nederland als wereld van familieverhalen

Nederland krijgt in het boek een bijzondere betekenis. Het hoofdstuk ‘Mamas Superpower’ begint over de kookkunsten van haar moeder en overgrootmoeder en gaat dan al snel over moeders bezoeken aan Nederland in de tijd dat zij opgroeide tot jonge vrouw, een periode die in het Duits Backfischzeit wordt genoemd.

In Nederlandse vertaling luidt het fragment:

“Wanneer ik op een liedje uit mijn playlist dans, stel ik me voor hoe zij met Betty in Nederland ging dansen en de Indonesische prins kuste die haar ooit in Den Haag het hof maakte. Maar zij lachte hem uit zoals alleen een jong meisje dat kan en nam hem niet serieus toen hij haar een leven in een ver land en zijn hand aanbood.”

Gomringer schrijft dat zij zich sterk aangetrokken voelde tot de sfeer en de personen uit de verhalen over die tijd. “Van hagelslag op witbrood tot door het dansen versleten schoenen: Nederland was mama’s sprookjesland waar ik in dagdromen ook woonde. En daar was toevallig ook Betty.”

Betty was een nicht van Gomringers moeder en behoorde tijdens haar jeugd tot haar belangrijkste vriendinnen. Voor Nora was Betty de dochter van een zus van haar grootmoeder. Op beeldende wijze probeert ze zich voor te stellen hoe haar moeder en haar broer op de achterbank van de auto naar Nederland reden. We komen ook nog te weten dat een enkele broers en zussen van haar moeder naar Nederland waren verhuisd: “Hun kinderen leefden opgewekt; mijn moeder benijdde hen vaak om de Indonesische rijsttafels en hun zeer hartelijke ouders.” Ook schrijft Gomringer dat haar moeder graag Nederlands sprak en op latere leeftijd nog met Betty telefoneerde.

Nora luisterde graag mee: “war alles ein jeij, neij, klopp, klopf, klinkje, klonkje…Ich liebte es, ihr dabei zuzuhören.”

Meer dan een klassiek rouwboek

Hoewel Am Meerschwein übt das Kind den Tod over verlies en rouw gaat, blijft het boek niet steken in somberheid. De moeder wordt herinnerd als iemand die humor en nuchterheid belangrijk vond. Ze waarschuwde haar dochter bijvoorbeeld om geen romantisch meisje te worden, omdat romantische meisjes volgens haar “zonder uitzondering saai” zijn.

Gomringer schrijft vanuit verschillende rollen: als dochter die haar moeder mist of als dichter die na het verlies opnieuw woorden probeert te vinden. Tegelijk onderzoekt ze hoe rouw het dagelijks leven binnendringt en verandert.

Ook haar vader Eugen Gomringer speelt een belangrijke rol. Hij geldt als een van de grondleggers van de concrete poëzie. In het boek verschijnt hij echter vooral als echtgenoot en vader. De schrijfster kijkt kritisch naar zijn afwezigheid, zijn omgang met het gezin en zijn grote passie voor zijn werk.

Daardoor is het boek niet alleen een eerbetoon aan de moeder. Het is ook een onderzoek naar familieverhoudingen, schuldgevoelens en de manier waarop herinneringen na de dood van ouders blijven veranderen.

Boek positief ontvangen in Duitsland

Het boek kreeg na zijn verschijnen veel aandacht in de Duitse media. Het Goethe-Institut omschreef het als literaire rouwverwerking die ontroert en tegelijk geestig blijft, zonder aan diepgang te verliezen.

Ook de Noord-Duitse omroep NDR legde de nadruk op de combinatie van humor, verdriet en waardigheid. Volgens de omroep schreef Gomringer een liefdevol en pijnlijk eerbetoon aan haar moeder.

Deutschlandfunk wees vooral op de taalvaardigheid en de vaart van het boek. De omroep beschouwde het werk als een radicale vorm van rouwliteratuur, omdat de moeder lange tijd bijna onzichtbaar blijft. Centraal staat niet zozeer een poging om haar volledig te reconstrueren, maar de vraag wat haar dood met de achterblijvende dochter doet.

De associatieve structuur past daarbij. Herinneringen volgen geen vaste chronologie, maar duiken op, verdwijnen en keren in een andere vorm terug. Juist daardoor krijgt het boek volgens de recensenten een eigen ritme.

Nora Gomringer tijdens de Literaire Zomer

Nora Gomringer presenteert Am Meerschwein übt das Kind den Tod tijdens twee bijeenkomsten van de Literaire Zomer 2026. Op dinsdag 18 augustus is ze te gast bij een tuinlezing in Leverkusen. Op woensdag 19 augustus volgt een optreden in de centrale bibliotheek van Mönchengladbach.

De Literaire Zomer brengt ieder jaar Nederlandstalige en Duitstalige auteurs samen in steden aan beide kanten van de grens. Met de twee optredens van Gomringer krijgt het publiek niet alleen een kennismaking met een veelbesproken Duits boek, maar ook met een familiegeschiedenis waarin Nederland verrassend nadrukkelijk aanwezig is.

Voor de lezingen van Nora Gomringer op 18 en 19 augustus zijn op het moment van publicatie nog kaarten verkrijgbaar via de officiële ticketpagina van de Literarische Sommer: Leverkussen (18 augustus) / Mönchengladbach (19 augustus).