In de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt hebben toonaangevende culturele instellingen scherpe kritiek geuit op de cultuurplannen van de AfD (Alternative für Deutschland, een rechts-populistische partij). Aanleiding is het nieuwe verkiezingsprogramma waarmee de partij campagne voert voor de deelstaatverkiezingen in september.
Volgens de culturele organisaties dreigt een koerswijziging die de vrijheid van kunst, de openheid van culturele instellingen en de manier waarop Duitsland met zijn verleden omgaat fundamenteel kan aantasten. In een gezamenlijke verklaring spreken zij zelfs van een aanval op kunst, cultuur en geschiedenis. Tot de ondertekenaars behoren onder meer de Kunststiftung Sachsen-Anhalt, de Stiftung Bauhaus Dessau en het Theater Magdeburg.
“Dit raakt ons allemaal”
De zorgen worden onderstreept door Manon Bursian, directeur van de Kunststiftung Sachsen-Anhalt:
“Dit raakt ons allemaal, iedereen die van kunst houdt.”
Volgens haar gaat het niet alleen om instellingen of kunstenaars, maar om de samenleving als geheel.
Kritiek op ‘patriottische cultuur’
De kritiek richt zich met name op plannen van de AfD om cultuur sterker te sturen. In het programma staat dat vooral kunst moet worden ondersteund die bijdraagt aan een Duitse identiteit. Ook zouden theaters meer “Duitse stukken” moeten programmeren. Volgens de culturele instellingen betekent dit een vorm van politieke inmenging. Bursian waarschuwt dat de partij daar zelf weinig geheim van maakt:
“De AfD zegt ons nu al heel duidelijk dat ze zich ermee zullen bemoeien.”
Zij voegt daaraan toe dat dit volgens haar onverenigbaar is met vrije kunst:
“Dat werkt niet in kunst en cultuur – anders blijft er uiteindelijk geen kunstproductie meer over.”
Orbán als voorbeeld voor cultuurbeleid
In het verkiezingsprogramma verwijst de AfD naar het beleid van de Hongaarse premier Viktor Orbán als voorbeeld voor een gewenste “cultuurpolitieke wending”. Volgens de Duitse organisaties wijst dat op een model waarin de overheid meer grip krijgt op cultuur, met mogelijke gevolgen voor diversiteit en vrijheid van meningsuiting.
Spanningen rond geschiedenis en Bauhaus
Een belangrijk punt van kritiek is de omgang met de Duitse geschiedenis. De instellingen vrezen dat de AfD inzet op een selectiever beeld van het verleden, waarbij de nazi-tijd minder kritisch wordt belicht. In Duitsland speelt de zogenoemde herinneringscultuur (de manier waarop het land omgaat met zijn verleden, met name het nationaalsocialisme) een centrale rol in het publieke debat.
Ook de visie van de AfD op het Bauhaus – de wereldberoemde Duitse kunst- en designschool – leidt tot onrust. In het programma wordt het Bauhaus volgens critici weggezet als een uiting van “identiteitsloosheid”.
Bursian reageert daar fel op:
“Als ik zie hoe de AfD in haar zogenaamde regeringsprogramma alleen al het Bauhaus beschrijft, dan loopt het me echt koud over de rug.”
Daarbij benadrukt zij het belang van artistieke vrijheid:
“Kunst heeft vrijheid nodig om te kunnen werken.”
Angst voor vertrek van kunstenaars
Naast inhoudelijke zorgen vrezen de instellingen ook praktische gevolgen. Volgens Bursian bestaat het risico dat kunstenaars en culturele professionals Saksen-Anhalt zullen verlaten als de plannen werkelijkheid worden. Zij waarschuwt dat de impact breed voelbaar zou zijn:
“Als dit allemaal verandert, dan verandert er fundamenteel iets in onze samenleving.”
Politieke context: verkiezingen in september
De discussie speelt tegen de achtergrond van de naderende deelstaatverkiezingen in Saksen-Anhalt. De AfD behoort daar al jaren tot de sterkere partijen en presenteert haar programma expliciet als een mogelijk regeringsprogramma. De waarschuwing van de cultuursector is daarom ook een politiek signaal: volgens de betrokken instellingen is dit het moment om publiekelijk stelling te nemen.
