De Amerikaanse militaire aanval op Venezuela en de arrestatie van president Nicolás Maduro zorgen in Duitsland voor scherpe politieke verdeeldheid. Binnen de regeringscoalitie lopen de meningen uiteen over de vraag of de Verenigde Staten met hun optreden het volkenrecht (internationaal recht tussen staten) hebben geschonden.
Bondskanselier Friedrich Merz liet pas uren na de Amerikaanse actie van zich horen en hield het bij een korte schriftelijke verklaring. Daarin stelde hij dat de juridische beoordeling van het optreden van de VS complex is en dat hier zorgvuldig naar gekeken moet worden. Volgens Merz moeten in de omgang tussen staten in elk geval de principes van het volkenrecht leidend blijven.
Een vergelijkbare toon klonk uit de mond van Armin Laschet, voorzitter van de commissie Buitenlandse Zaken van de Bondsdag. Hij wees erop dat Nicolás Maduro volgens hem niet de legitieme president van Venezuela is, omdat hij verkiezingen zou hebben verloren en niet door de Europese Unie wordt erkend. Tegelijkertijd erkende Laschet dat ook in deze situatie het volkenrecht moet worden gerespecteerd, al sprak hij van juridisch ingewikkelde afwegingen.
Juristen zien weinig ruimte voor rechtvaardiging
Voor veel deskundigen op het gebied van internationaal recht is de situatie echter minder dubbelzinnig. De Duitse jurist en hoogleraar internationaal straf- en volkenrecht Christoph Safferling stelt dat hij geen juridische rechtvaardiging ziet voor de Amerikaanse militaire aanwezigheid op Venezolaans grondgebied.
Volgens Safferling is de territoriale soevereiniteit van staten een kernprincipe van het volkenrecht. Als buitenlandse troepen zonder uitnodiging een ander land binnentrekken, wordt dat principe geschonden, tenzij er zeer specifieke uitzonderingen gelden. Die uitzonderingen ziet hij in dit geval niet, ook niet bij beschuldigingen dat Maduro betrokken zou zijn bij grootschalige criminaliteit.
SPD en Groenen waarschuwen voor precedent
De kritiek wordt gedeeld door grote delen van de SPD en de Groenen. Vicekanselier Lars Klingbeil veroordeelde Maduro als leider van een autoritair regime, maar benadrukte dat dit nooit een vrijbrief kan zijn om het internationaal recht te negeren. Dat geldt volgens hem ook voor bondgenoten als de Verenigde Staten.
De buitenlandwoordvoerder van de SPD-fractie Adis Ahmetovic ging nog een stap verder. Hij waarschuwde voor een gevaarlijke verschuiving van de internationale orde, waarbij het volkenrecht steeds meer onderhandelbaar zou worden. Volgens Ahmetovic bestaat het risico dat andere grootmachten zich hierdoor gesterkt voelen om op vergelijkbare wijze militair in te grijpen.
Linkse kritiek op rol van grootmachten
Ook de oppositie uit stevige zorgen. De medevoorzitter van Die Linke, Jan van Aken, vreest een wereld waarin grote staten hun buurlanden als invloedssfeer beschouwen. Wie zich daar niet naar schikt, loopt volgens hem het risico op militaire interventie. Van Aken noemde daarbij niet alleen Venezuela, maar ook Oekraïne en zelfs Groenland als mogelijke toekomstige conflictgebieden.
Volgens hem ligt er juist nu een grote verantwoordelijkheid bij Europa om pal te staan voor het volkenrecht en de bestaande internationale orde te verdedigen met duidelijke taal en politieke consequenties.
Druk op Merz neemt toe
Dat bondskanselier Merz tot nu toe geen scherp standpunt heeft ingenomen, stuit op groeiende kritiek. In het Duitse weekblad Der Spiegel uitten politici uit verschillende partijen hun onvrede, onder wie de Groenen-voorzitter Franziska Brantner, FDP-defensiepolitica Marie-Agnes Strack-Zimmermann en de SPD-Europarlementariër René Repasi. Zij vinden dat Duitsland en Europa juist nu helder moeten aangeven waar de grenzen liggen.
Wil je snel snappen waar partijen in Duitsland voor staan en hoe ze zich verhouden tot Nederland?
De Duitse politieke partijen uitgelegd: vergelijking met Nederlandse partijen
