De Duitse sociaaldemocratische partij SPD is in beroering geraakt na opvallende uitspraken van oud-politicus Torsten Albig. De voormalige minister-president van Sleeswijk-Holstein suggereerde dat de SPD zich in de toekomst mogelijk zou moeten openstellen voor minderheidsregeringen die afhankelijk zijn van steun van de AfD. Binnen de partij leidde dat onmiddellijk tot felle kritiek en nieuwe discussies over de zogenoemde “Brandmauer” – de politieke afgrenzing tegenover de radicaal-rechtse partij.
Oproep tot nieuwe strategie tegenover AfD
Torsten Albig was tussen 2012 en 2017 minister-president van Sleeswijk-Holstein namens de SPD. Tegenwoordig werkt hij als lobbyist voor tabaksconcern Philip Morris. In interviews met onder meer de Neue Osnabrücker Zeitung en persbureau dpa stelde hij dat de SPD opnieuw moet nadenken over haar strategie tegenover de AfD.
Volgens Albig dreigt de SPD kiezers definitief kwijt te raken als de partij geen antwoord vindt op de groeiende steun voor de AfD. Hij wees erop dat veel huidige AfD-kiezers vroeger op de SPD of CDU stemden.
In de Neue Osnabrücker Zeitung zei Albig dat de traditionele partijen niet kunnen blijven doen “alsof de AfD de belichaming van het kwaad is” wanneer inmiddels ongeveer 30 procent van de kiezers op de partij stemt. Daarbij verwees hij naar het Ruhrgebied, waar volgens hem “oude partijgenoten rechtstreeks overstappen naar de AfD”. Volgens Albig gebeurt dat niet omdat al die kiezers plotseling nazi’s zijn geworden, maar omdat zij “iets missen” bij de SPD
De discussie in Duitsland zou volgens hem te veel draaien om morele afwijzing van de AfD, terwijl partijen volgens hem beter zouden moeten onderzoeken waarom voormalige kiezers overstappen naar radicaal rechts.
Albig verwees daarbij naar Denemarken, waar de sociaaldemocraten volgens hem succesvol kiezers terugwonnen door harder in te spelen op thema’s die ook bij rechts-populistische partijen leven.
Minderheidsregeringen als alternatief?
Concreet bracht Albig het idee naar voren van minderheidsregeringen die per onderwerp wisselende meerderheden zoeken in het parlement. Daarbij sloot hij niet uit dat ook de AfD soms voor voorstellen zou stemmen. Volgens hem zijn brede coalities met vier of meer partijen vaak instabiel en frustrerend voor kiezers.
De discussie is in Duitsland extra gevoelig omdat in meerdere deelstaten dit najaar verkiezingen plaatsvinden. Vooral in Oost-Duitsland stijgt de AfD sterk in de peilingen. In deelstaten als Saksen-Anhalt en Mecklenburg-Voor-Pommeren wordt het steeds moeilijker om traditionele coalities te vormen zonder betrokkenheid van de AfD.
De AfD wordt in verschillende Duitse deelstaten door de Verfassungsschutz (de Duitse binnenlandse veiligheidsdienst) als rechts-extremistisch geobserveerd. Daardoor geldt samenwerking met de partij voor veel Duitse politici als politiek taboe.
Felle reacties binnen de SPD
De reacties binnen de SPD waren ongekend scherp. Steffen Krach, SPD-lijsttrekker voor de verkiezingen in Berlijn, reageerde bijzonder fel tegenover Tagesspiegel.
“Ik weet niet wat Albig rookt, maar het doet hem duidelijk geen goed,” aldus Krach. Vervolgens haalde hij hard uit met een sarcastische opmerking over een mogelijke “shocktherapie”: Albig zou volgens hem maar eens een tocht moeten maken “op het jacht van de partij met Höcke, Weidel en Brandner”. Daarmee verwees hij naar prominente AfD-politici zoals Björn Höcke en Alice Weidel.
Krach waarschuwde bovendien voor de gevolgen van extreemrechts aan de macht: “Welke hel losbreekt wanneer extreemrechts de macht krijgt, zijn wij in ieder geval niet vergeten.”
Ook Serpil Midyatli, vicevoorzitter van de SPD en fractieleider in Sleeswijk-Holstein, wees Albigs uitspraken resoluut af. Zij noemde de AfD “mensonwaardig en vijandig tegenover de democratie” en pleitte zelfs opnieuw voor een AfD-verbod.
Vanuit Mecklenburg-Voor-Pommeren, waar premier Manuela Schwesig dit najaar verkiezingen tegemoet gaat, kwam eveneens direct afstand van Albigs uitspraken. SPD-secretaris Julian Barlen verklaarde dat samenwerking met de AfD uitgesloten blijft.
Ook Ulf Kämpfer, SPD-leider in Sleeswijk-Holstein, zei dat Albig zich “volledig heeft vergist”. Dat de democratische middenpartijen nog geen antwoord hebben gevonden op de groei van de AfD betekent volgens hem niet dat de SPD “naar verkeerde recepten moet grijpen”.
Nieuwe druk op de Duitse “Brandmauer”
De uitspraken raken aan een van de meest gevoelige politieke discussies in Duitsland: de vraag hoe lang de traditionele partijen de “Brandmauer” tegenover de AfD kunnen volhouden. Tot nu toe sluiten vrijwel alle gevestigde partijen samenwerking met de AfD uit, zowel op federaal niveau als in de deelstaten.
Toch groeit de druk op dat principe nu de AfD landelijk in sommige peilingen richting de 30 procent gaat. Tegelijk verliezen zowel de SPD als CDU/CSU steun. Vooral in Oost-Duitse deelstaten dreigt daardoor een politieke impasse waarbij stabiele meerderheden nauwelijks nog mogelijk zijn.
Voormalig bondskanselier Olaf Scholz mengde zich zaterdag eveneens in de discussie. In een videoboodschap ter gelegenheid van de Dag van de Duitse Grondwet noemde hij kritiek op de Brandmauer “verontrustend”. Hij waarschuwde met name de CDU/CSU om geen debat te openen over minderheidsregeringen die afhankelijk zijn van steun van de AfD.
