De economische zorgen in Duitsland nemen verder toe. Volgens de nieuwste ARD-DeutschlandTrend-peiling beoordelen Duitsers de economische situatie somberder dan ooit sinds de eurocrisis aan het einde van de jaren 2000. Tegelijkertijd blijft de onvrede over de federale regering groeien en behoudt de rechts-populistische partij AfD haar voorsprong in de peilingen.
Uit het representatieve onderzoek blijkt dat de economie voor veel Duitsers inmiddels belangrijker is geworden dan migratie. Steeds meer mensen maken zich zorgen over hun financiële toekomst en vrezen een daling van hun levensstandaard.
Economische zorgen in Duitsland verdringen migratie
Waar migratie jarenlang een van de belangrijkste politieke thema’s was, staat nu de economie bovenaan de agenda van veel kiezers. Slechts 13 procent van de ondervraagden beoordeelt de economische situatie in Duitsland nog als positief. Dat is zeven procentpunten minder dan in januari en het laagste niveau sinds de eurocrisis.
Op de vraag welke problemen de politiek als eerste moet aanpakken, noemt 27 procent de economische situatie. Migratie en vluchtelingen volgen met 21 procent. Daarna komen sociale ongelijkheid, armoede en het burgergeld (de Duitse sociale uitkering voor werkzoekenden) met 18 procent. Ook pensioenen, onderwijs en klimaatbeleid worden vaak genoemd als belangrijke uitdagingen.
Steeds minder vertrouwen in de eigen toekomst
De economische zorgen in Duitsland beperken zich niet tot de huidige situatie. Ook de verwachtingen voor de toekomst worden somberder. Ruim de helft van de ondervraagden verwacht dat de eigen financiële situatie over een jaar ongeveer gelijk zal blijven. Slechts 38 procent denkt er juist op achteruit te gaan. In Oost-Duitsland geldt dat zelfs voor bijna de helft van de bevolking. Zes procent verwacht over twaalf maanden financieel beter af te zijn. Volgens de onderzoekers wijst dit op een groeiende angst voor maatschappelijke en economische achteruitgang.
AfD blijft grootste partij in de peilingen
De politieke gevolgen van deze ontwikkeling zijn zichtbaar in de peilingen. De AfD blijft volgens de zogenoemde Sonntagsfrage (de vraag op welke partij men zou stemmen als er komende zondag verkiezingen waren) stabiel op 27 procent staan. Daarmee blijft de partij voor de CDU/CSU, die één procentpunt verliest en uitkomt op 23 procent.
Voor de christendemocraten is dat het laagste peilingsniveau sinds januari 2022. De SPD stijgt licht naar 13 procent. De Groenen zakken naar 14 procent en Die Linke blijft stabiel op 10 procent. De liberale FDP en het Bündnis Sahra Wagenknecht (BSW) zouden momenteel onder de kiesdrempel blijven.
Historisch lage tevredenheid over regering-Merz
De economische zorgen in Duitsland gaan hand in hand met een groeiende ontevredenheid over de regering van bondskanselier Friedrich Merz (CDU). Nog slechts twaalf procent van de ondervraagden zegt tevreden te zijn over het werk van de zwart-rode coalitie van CDU/CSU en SPD. Dat is opnieuw een dieptepunt sinds het aantreden van de regering.
Opvallend is dat bijna de helft van de AfD-kiezers aangeeft vooral uit teleurstelling over andere partijen voor de AfD te kiezen. Eerdere peilingen lieten onder AfD-aanhangers juist vaker een sterkere ideologische overtuiging zien.
Discussie over samenwerking met de AfD laait op
De hoge peilingen voor de rechtspopulistische AfD zorgen ook voor een nieuwe discussie over mogelijke samenwerking met de partij. Dat debat speelt vooral met het oog op de deelstaatverkiezingen in Saksen-Anhalt, die begin september plaatsvinden. In recente peilingen ligt de AfD daar duidelijk voor.
Landelijk wijst ongeveer 40 procent van de ondervraagden iedere samenwerking met de AfD principieel af. Drie op de tien vinden dat per situatie moet worden bekeken of samenwerking mogelijk is. Een kwart van de ondervraagden staat positief tegenover gerichte samenwerking.
De CDU houdt officieel vast aan haar zogenoemde “onverenigbaarheidsbesluit”, waarin samenwerking met de AfD wordt uitgesloten. De bevolking is daar echter verdeeld over: 47 procent vindt deze lijn juist, terwijl 47 procent haar afwijst.
Opvallend genoeg krijgt een vergelijkbare afwijzing van samenwerking met Die Linke veel minder steun. Een meerderheid van 56 procent vindt die uitsluiting onjuist.
Economie bepaalt steeds sterker het politieke debat
De nieuwste ARD-peiling laat zien dat economische zorgen in Duitsland steeds nadrukkelijker het politieke debat bepalen. Waar migratie lange tijd het dominante thema was, verschuift de aandacht nu naar economische stagnatie, koopkracht en bestaanszekerheid. Tegelijkertijd blijft de ontevredenheid over de regering hoog en profiteert vooral de AfD van het groeiende gevoel dat Duitsland economisch op een keerpunt staat.