Een onverwachte ontdekking in het Leipzigse stadsarchief werpt nieuw licht op het muziekleven in de baroktijd. Tussen eeuwenoude archiefstukken is een tot nu toe onbekende handgeschreven brief van Johann Sebastian Bach gevonden. Het document biedt verrassende inzichten in Bachs werk als Thomaskantor en in de rol van studenten in de kerkmuziek van de achttiende eeuw.
De vondst werd gedaan in het Stadtarchiv Leipzig en werd afgelopen dinsdag voor het eerst aan het publiek getoond in een speciale tentoonstelling.
Een aanbeveling uit 1740
Het gaat om een officieel aanbevelingsschrijven dat Bach in 1740 eigenhandig opstelde voor de theologiestudent Gottlob Friedrich Türsch. Deze student zou later cantor worden in Salzwedel. De brief zat verborgen in een map met sollicitaties van Leipzigse studenten uit de baroktijd, die een beurs van de stad probeerden te krijgen.
In dezelfde map bevinden zich ook andere bijzondere documenten, waaronder het oudst bewaard gebleven sollicitatieverzoek van Georg Philipp Telemann en aanbevelingen van vooraanstaande Leipziger intellectuelen, zoals de schrijver en hoogleraar Johann Christoph Gottsched.
Nieuwe blik op Bachs kerkmuziek
Volgens Peter Wollny, directeur van het Bach-Archiv Leipzig, is de vondst van groot wetenschappelijk belang. De brief laat zien dat de kerkmuziek in Leipzig ten tijde van Bach op meer pijlers rustte dan tot nu toe werd aangenomen.
Naast de bekende Thomaner (jongens van het koor) en stadsmuzikanten speelden ook studenten een structurele rol, vooral bij de baspartijen. Daardoor wordt beter begrijpelijk hoe grootschalige werken als de Matthäuspassie destijds konden worden uitgevoerd.
Culturele steun met lange adem
De documenten tonen volgens Wollny aan dat Leipzig al eeuwenlang investeert in cultuur met een langetermijnvisie. Studenten kregen financiële steun, maar leverden tegelijk een wezenlijke bijdrage aan het muzikale leven van de stad. Dat systeem bleek cruciaal voor de ontwikkeling en uitvoering van Bachs kerkmuziek.
Bewust gezocht, toevallig gevonden
De Bach-brief werd ontdekt door onderzoeker Bernd Koska tijdens werkzaamheden voor het project Forschungsportal Bach van de Saksische Academie van Wetenschappen. Opmerkelijk is dat het archiefmateriaal al die tijd gewoon toegankelijk was. Het was bekend en beschreven, maar niemand had het eerder echt bekeken.
Het onderzoeksproject speurt systematisch archieven en bibliotheken in Oost-Duitsland af naar handgeschreven bronnen van de familie Bach. Dat maakt de kans groot dat in de komende jaren nog meer onbekende documenten van Johann Sebastian Bach opduiken.
Tentoonstelling in Leipzig
De nieuw ontdekte stukken zijn tot en met 23 april 2026 te zien in een speciale tentoonstelling in het Stadtarchiv Leipzig aan de Straße des 18. Oktober. Voor liefhebbers van muziekgeschiedenis en barokcultuur biedt de expositie een zeldzame blik achter de schermen van Bachs Leipzig.
