Duitsland krijgt er een nieuwe nationale herdenkingsdag bij: de Tag der Demokratiegeschichte (Dag van de democratiegeschiedenis). Die wordt dit jaar voor het eerst gehouden op 18 maart. In aanloop daarnaar waarschuwt de Duitse bondspresident Frank-Walter Steinmeier dat de democratie in Duitsland onder grotere druk staat dan in lange tijd.
Volgens Steinmeier komen de bedreigingen zowel van binnenuit als van buitenaf. Hij spreekt van “verachters van de democratie in eigen land” en wijst daarnaast op autoritaire grootmachten die democratische systemen wereldwijd onder druk zetten. De boodschap is duidelijk: democratie is geen vanzelfsprekendheid en moet actief worden verdedigd.
Waarom 18 maart?
De nieuwe herdenkingsdag is niet willekeurig gekozen. De datum verwijst naar drie belangrijke momenten uit de Duitse geschiedenis:
– 1793: de oprichting van de Mainzer Republik, de eerste democratische republiek op Duits grondgebied
– 1848: de Maartrevolutie, waarin burgers politieke rechten en vrijheden eisten
– 1990: de eerste vrije Volkskammerverkiezingen in de DDR (het voormalige Oost-Duitsland)
Met deze historische lijn wil Duitsland benadrukken dat democratische idealen al eeuwenlang deel uitmaken van de nationale geschiedenis.
Meer dan alleen ‘Nooit meer’
Steinmeier benadrukt dat Duitsland zich niet uitsluitend moet definiëren vanuit zijn donkerste verleden: de Shoah (de systematische moord op zes miljoen Joden door het naziregime). Die geschiedenis blijft essentieel, maar is volgens hem niet het enige fundament van de Duitse identiteit. “Onze Bondsrepubliek verklaart zich niet alleen uit het ‘Nooit meer’,” schrijft hij. Duitsland kent ook een lange traditie van strijd voor vrijheid, rechtsstaat en burgerrechten.
Juist die positieve democratische tradities moeten volgens hem zichtbaarder worden — en niet worden overgelaten aan extremisten die het verleden selectief gebruiken.
Vrijheid, gelijkheid en onafhankelijke instituties
De bondspresident herinnert eraan dat generaties Duitsers hebben gestreden voor een samenleving waarin iedereen gelijke rechten heeft en waarin kunst, wetenschap en media vrij zijn van politieke inmenging.
Sinds de val van de Berlijnse Muur in 1989 en de daaropvolgende hereniging geldt dat systeem voor heel Duitsland. “Dit Duitsland mogen wij niet prijsgeven,” waarschuwt Steinmeier.
Politieke context: waarom deze waarschuwing nu komt
De oproep van Steinmeier past in een bredere discussie over de stabiliteit van de democratische rechtsstaat in Duitsland. De opkomst van radicaal-rechtse bewegingen, toenemende polarisatie en geopolitieke spanningen spelen daarin een rol.
Als bondspresident vervult Steinmeier vooral een morele en verbindende functie. Juist daarom wordt zijn waarschuwing gezien als een belangrijk signaal: de verdediging van de democratie is volgens hem geen abstract principe, maar een actuele opdracht. Met de introductie van de nieuwe herdenkingsdag wil Duitsland die boodschap ook institutioneel verankeren.
