Wat is het Oktoberfest? Geschiedenis, tradities en betekenis

Overzicht van het Oktoberfest op de Theresienwiese in München met feesttenten en bezoekers
Drukte op de Theresienwiese tijdens het Oktoberfest in München, het grootste volksfeest van Duitsland. Heribert Pohl / Wikimedia Commons (CC BY-SA 2.0)

Wie eind september in München aankomt, merkt het meteen. De stad verandert van tempo. Op pleinen klinken fanfares, in de metro stappen mensen in traditionele kleding en op de Theresienwiese – een uitgestrekt terrein net buiten het centrum – verrijst een tijdelijke stad van tenten, attracties en bierbanken. Het Oktoberfest is begonnen. Voor veel bezoekers is het vooral een uitbundig bierfeest, maar achter het massale spektakel gaat een lange geschiedenis schuil. Het Oktoberfest is een spiegel van Beierse tradities, veranderende tijden en een stad die haar identiteit elk jaar opnieuw viert.

Van koninklijk huwelijk tot volksfeest

Het Oktoberfest vindt zijn oorsprong in 1810, toen kroonprins Ludwig van Beieren trouwde met prinses Therese van Saksen-Hildburghausen. Ter ere van dat huwelijk werd een groot feest georganiseerd met paardenrennen op een open veld aan de rand van München. Dat terrein kreeg later de naam Theresienwiese, naar de bruid. Wat begon als een eenmalige viering, bleek zo populair dat het werd herhaald. In de loop van de negentiende eeuw groeide het evenement uit tot een jaarlijks volksfeest, waarin naast sport ook muziek, eten en bier een steeds grotere rol gingen spelen.

Dat historische begin verklaart waarom het Oktoberfest zich nog altijd presenteert als Volksfest: een feest voor iedereen, niet alleen voor bezoekers van buitenaf, maar juist ook voor de inwoners van München en de regio.

Waarom het Oktoberfest in september begint

Ondanks de naam start het Oktoberfest meestal al in september. Dat heeft een praktische reden. Het weer is in september doorgaans milder en stabieler dan in oktober, wat het verblijf in grote tenten en op open terreinen aangenamer maakt. Traditioneel loopt het feest tot het eerste weekend van oktober. Alleen wanneer de Duitse Dag van de Eenheid op 3 oktober gunstig valt, wordt het Oktoberfest soms iets verlengd.

De officiële opening vindt plaats met een vast ritueel: de burgemeester van München tapt het eerste vat bier aan en roept “O’zapft is!” – Beiers dialect voor “Het is getapt”. Pas daarna mag er officieel bier worden geschonken.

Bier met regels

Bier speelt een hoofdrol op het Oktoberfest, maar niet elk bier mag zich Oktoberfestbier noemen. Alleen zes Münchense brouwerijen hebben het recht om bier te schenken op het terrein. Het gaat om speciaal voor het feest gebrouwen bier, dat iets sterker is dan standaard pils en wordt geserveerd in literpullen, de zogenoemde Maß.

Het bier wordt vooral gedronken in grote feesttenten, Festzelte genoemd. Elke tent heeft een eigen sfeer, muziek en keuken. Sommige richten zich op traditionele volksmuziek, andere trekken een jonger publiek met moderne blaasmuziek en internationale hits. Overdag heerst vaak een gemoedelijke familiesfeer, ’s avonds wordt het uitbundiger.

Traditionele kleding en symboliek

Wie het Oktoberfest bezoekt, ziet opvallend veel traditionele kleding. Mannen dragen Lederhosen, korte of knielange leren broeken, vaak gecombineerd met een wit overhemd en bretels. Vrouwen dragen Dirndls: jurken met een strak lijfje en een schort. Die kleding is geen verkleedpartij, maar een belangrijk onderdeel van de regionale cultuur. Veel Beieren bezitten meerdere outfits en dragen ze ook bij andere feestelijke gelegenheden.

Zelfs de manier waarop het schort van een Dirndl wordt gestrikt, heeft betekenis. De strik links zou aangeven dat de draagster vrijgezel is, rechts dat zij een partner heeft. Of iedereen zich daar strikt aan houdt, is een tweede, maar het toont hoe diep symboliek en folklore in het feest verankerd zijn.

Meer dan drinken alleen

Naast bier en muziek biedt het Oktoberfest een breed scala aan attracties. Kermisachtige draaimolens, reuzenraden en achtbanen staan zij aan zij met traditionele eetkramen. Bezoekers eten er onder meer gebraden kip, worsten, pretzels en zoete lekkernijen zoals gebrande amandelen.

Voor veel families is het Oktoberfest vooral overdag een uitje. Er zijn speciale familiedagen met lagere prijzen en rustiger programma’s. Dat aspect raakt in buitenlandse berichtgeving vaak ondergesneeuwd, maar is essentieel om het karakter van het feest te begrijpen.

Kritiek en balans

Met miljoenen bezoekers per jaar brengt het Oktoberfest ook uitdagingen met zich mee. Drukte, overmatig alcoholgebruik en veiligheidskwesties zijn terugkerende thema’s. De stad München investeert daarom fors in toezicht, medische voorzieningen en voorlichting. Tegelijkertijd wordt steeds gezocht naar een balans tussen traditie en moderne eisen, bijvoorbeeld op het gebied van duurzaamheid en afvalverwerking.

Waarom het Oktoberfest blijft bestaan

Het Oktoberfest heeft zijn vorm in ruim twee eeuwen steeds aangepast aan de tijd, zonder zijn kern te verliezen. Het is tegelijk een toeristische trekpleister en een lokaal ritueel, een economisch fenomeen en een cultureel erfgoed. Voor München is het feest een jaarlijkse bevestiging van identiteit, voor bezoekers van buitenaf een kennismaking met Beierse gezelligheid in haar meest uitvergrote vorm.

Wie het Oktoberfest alleen ziet als een plek om bier te drinken, mist het grotere verhaal. Het feest vertelt iets over geschiedenis, gemeenschap en de manier waarop tradities kunnen meegroeien met de moderne wereld.

Eerder verschenen berichten over het Oktoberfest