Hoe neutraal moet een leraar zijn wanneer het gaat om een partij die door de Duitse binnenlandse veiligheidsdienst als extreemrechts wordt beschouwd? Die vraag houdt momenteel veel mensen bezig in de Duitse deelstaat Saksen-Anhalt.
Centraal staat de zaak van docent Max Heckel uit Stendal. Hij kreeg een officiële waarschuwing van het regionale schoolbestuur nadat hij tijdens een les kritiek had geuit op de AfD. Inmiddels vecht hij die maatregel aan bij de rechter. De zaak heeft in Duitsland een bredere discussie losgemaakt over politieke neutraliteit op school. Dat meldt het Duitse dagblad taz.
Vraag van leerlingen leidde tot conflict
Het incident vond plaats in maart 2025, kort na de vervroegde Bondsdagverkiezingen. Tijdens een les vroegen enkele leerlingen aan Heckel of hij op de AfD had gestemd.
Volgens Heckel liet hij daarop verschillende bronnen zien, waaronder berichtgeving over contacten tussen AfD-politici en rechtsextremisten en informatie over het belastingbeleid van de partij. Aan het einde van zijn uitleg zei hij dat mensen vrij zijn om op de AfD te stemmen, maar dat zij daarvoor volgens hem óf zeer rijk, óf immoreel, óf niet goed bij hun verstand moesten zijn.
Dat laatste leidde tot klachten. Het schoolbestuur oordeelde later dat hij zijn leerlingen niet neutraal had geïnformeerd, maar hen van zijn eigen politieke opvattingen probeerde te overtuigen.
AfD zette druk op onderwijsinstellingen
De zaak kreeg extra aandacht doordat de AfD zich ermee bemoeide. De partij diende een officiële klacht in en stelde vragen in het deelstaatparlement van Saksen-Anhalt.
AfD-politicus Ulrich Siegmund, kandidaat voor het premierschap van de deelstaat, verwees publiekelijk naar de docent en wilde weten welke gevolgen de klacht had gehad. Minister van Onderwijs Jan Riedel (CDU) bevestigde vervolgens in het parlement dat het schoolbestuur de zaak disciplinair had beoordeeld.
Volgens de taz staat de zaak niet op zichzelf. Leraren en schoolleiders in Saksen-Anhalt zouden steeds vaker terughoudend zijn uit angst voor klachten en politieke conflicten rond de AfD.
Wat betekent politieke neutraliteit op school?
Een belangrijk punt in de discussie is de zogenoemde Beutelsbacher Konsens. Dat is een in Duitsland veelgebruikte richtlijn voor politieke vorming op scholen.
Volgens deze uitgangspunten mogen leerlingen niet politiek worden geïndoctrineerd. Tegelijk moeten controversiële onderwerpen vanuit verschillende perspectieven besproken kunnen worden en moeten leerlingen leren zelfstandig politieke oordelen te vormen. Opvallend is dat het begrip neutraliteit zelf niet expliciet in deze richtlijnen voorkomt.
Heckel stelt daarom dat hij juist handelde in overeenstemming met zijn opdracht als docent. Volgens hem moet onderwijs leerlingen informeren over de gevaren van extremisme.
Minister waarschuwt voor AfD-plannen
Onderwijsminister Jan Riedel noemt de onderwijsplannen van de AfD zorgwekkend. In gesprek met de taz zegt hij onder meer historisch revisionisme en minachting voor mensen te herkennen in voorstellen van de partij.
Tegelijk benadrukt hij dat scholen partijpolitiek neutraal moeten blijven. Zijn ministerie heeft inmiddels nieuwe richtlijnen opgesteld. Daarin staat enerzijds dat scholen actief moeten optreden tegen racisme, discriminatie en aanvallen op de democratische rechtsorde. Anderzijds wordt ook vastgelegd dat leraren geen partijpolitieke propaganda mogen bedrijven.
Rechtszaak kan gevolgen hebben voor heel Duitsland
Volgens onderwijsvakbond GEW is een vergelijkbare disciplinaire maatregel tegen een docent vanwege uitspraken over de AfD nauwelijks bekend. Ook deskundigen op het gebied van politieke educatie spreken van een uitzonderlijke zaak.
Politicoloog Andreas Petrik van de Universiteit Halle vindt dat leraren niet neutraal kunnen zijn tegenover aanvallen op de democratische rechtsorde. Hij stelt dat docenten gebonden zijn aan de Duitse grondwet en daarom niet volledig neutraal kunnen opereren.
Voor Heckel staat er veel op het spel. Een waarschuwing geldt in Duitsland als een officiële disciplinaire maatregel en kan bij herhaling uiteindelijk gevolgen hebben voor het dienstverband. Daarom wil hij dat de maatregel volledig wordt ingetrokken.
De hoofdzaak staat gepland voor behandeling na de deelstaatverkiezingen van 2026 in Saksen-Anhalt. De uitspraak kan richtinggevend worden voor de vraag hoe ver leraren mogen gaan wanneer zij in de klas spreken over extremisme en democratie.
