Met 50 jaar veroudert het immuunsysteem al merkbaar. Volgens internationale studies en onderzoek van Duitse wetenschappers begint het immuunsysteem al vanaf ongeveer het vijftigste levensjaar merkbaar te verouderen. Hoewel veel mensen zich op hun vijftigste nog lang niet oud voelen, neemt de werking van het afweersysteem volgens wetenschappers vanaf die leeftijd al geleidelijk af. Daarbij blijken mannen gemiddeld slechter af te zijn dan vrouwen.
Onderzoekers wijzen er echter op dat veroudering van het immuunsysteem geen onafwendbaar lot is. Leefstijl, beweging, voeding en slaap kunnen een belangrijke rol spelen bij het behouden van een sterke afweer. De Süddeutsche Zeitung besteedde op 3 juni uitgebreid aandacht aan dit onderwerp.
Met 50 jaar veroudert het immuunsysteem al merkbaar
Wetenschappers spreken van “immuunsenescentie”: het natuurlijke proces waarbij het immuunsysteem ouder wordt. Daardoor wordt het lichaam minder effectief in het bestrijden van ziekteverwekkers en neemt de kans op ernstige infecties toe. Volgens onderzoek van het Leibniz-Institut für Arbeitsforschung in Dortmund vertoonden vrouwen gemiddeld een biologisch jonger immuunsysteem dan mannen van dezelfde leeftijd. De onderzoekers zagen zelfs verschillen die konden oplopen tot ongeveer tien jaar.
Opvallend genoeg vormden brandweermannen uit Dortmund een uitzondering. Hun immuuncellen bleken uitzonderlijk jong en vitaal. Volgens de onderzoekers laat dit zien dat niet alleen geslacht, maar ook leefstijl en lichamelijke conditie een belangrijke rol spelen.
Waarom mannen gevoeliger zijn voor infecties
Volgens infectioloog Mathias Pletz beschikken vrouwen van nature over een krachtiger immuunsysteem. Het vaak grappig bedoelde begrip “mannengriep” heeft volgens hem dan ook een wetenschappelijke basis. Tijdens de coronapandemie werd dit verschil bijzonder zichtbaar. Het ziekteverloop bij mannen was gemiddeld vaker ernstiger dan bij vrouwen.
Onderzoekers denken dat vooral het mannelijke geslachtshormoon testosteron hierbij een rol speelt. Steeds meer studies wijzen erop dat testosteron de immuunreactie gedeeltelijk afremt. Oestrogeen lijkt juist minder belangrijk te zijn dan lange tijd werd aangenomen.
Nieuwe ziekteverwekkers vormen het grootste probleem
Een ouder immuunsysteem kan bekende ziekteverwekkers vaak nog redelijk goed bestrijden. Nieuwe virussen en bacteriën vormen echter steeds vaker een uitdaging. Dat komt doordat het aantal zogenaamde naïeve T-cellen en B-cellen afneemt. Deze immuuncellen zijn juist nodig om onbekende ziekteverwekkers te herkennen en te bestrijden.
Daardoor lopen oudere mensen meer risico op langdurige infecties, een ernstig verloop van de ziekte en complicaties. Tijdens de coronapandemie bleek al dat het risico op ernstige ziekte vanaf ongeveer 50 jaar duidelijk begon toe te nemen.
Vaccinaties mogelijk eerder nodig voor mannen
De Duitse onderzoekers vinden dat de huidige vaccinatiestrategieën meer rekening zouden mogen houden met verschillen tussen mannen en vrouwen. Nu beginnen veel vaccinatieadviezen voor ouderen vanaf 60 jaar. Volgens sommige deskundigen zou het zinvol kunnen zijn om bepaalde vaccinaties voor mannen al vanaf 55 jaar nadrukkelijk aan te bevelen, terwijl vrouwen mogelijk langer beschermd blijven. Ook bestaan er inmiddels speciale vaccins voor ouderen, bijvoorbeeld tegen griep, pneumokokken en gordelroos. Deze zijn ontwikkeld om een ouder immuunsysteem beter te activeren.
Ontstekingen nemen toe naarmate we ouder worden
Een ander probleem is dat een ouder immuunsysteem vaker ongewenste ontstekingsreacties veroorzaakt. Wetenschappers gebruiken hiervoor de term “inflammaging”, een combinatie van de Engelse woorden inflammation (ontsteking) en aging (veroudering). Doordat infecties minder efficiënt worden bestreden, moet het immuunsysteem soms zwaarder reageren. Dat kan leiden tot chronische ontstekingsprocessen die in verband worden gebracht met uiteenlopende ouderdomsziekten.
Darmgezondheid wordt steeds belangrijker
Onderzoekers van het Leibniz-Institut für Alternsforschung in Jena wijzen daarnaast op het belang van het darmmicrobioom: de miljarden bacteriën die in de darm leven. Een gezond en gevarieerd microbioom ondersteunt niet alleen de spijsvertering, maar ook de afweer. Naarmate mensen ouder worden, lukt het het immuunsysteem echter steeds minder goed om dit evenwicht te bewaren. Daardoor neemt de diversiteit van darmbacteriën af en kunnen ontstekingsprocessen verder toenemen.
Wat kun je zelf doen?
Ondanks deze ontwikkelingen benadrukken de onderzoekers dat veel mensen zelf invloed kunnen uitoefenen op hun afweer. Een gezonde leefstijl blijft volgens hen de beste bescherming tegen versnelde veroudering van het immuunsysteem. Daarbij spelen vooral de volgende factoren een rol:
- voldoende lichaamsbeweging
- een gezond gewicht
- niet roken
- voldoende slaap
- vezelrijke voeding
- gefermenteerde producten zoals yoghurt, kefir, zuurkool en kimchi
Supplementen zoals zink en vitamine D zijn volgens de onderzoekers alleen zinvol wanneer daadwerkelijk sprake is van een tekort. Voor gezonde mensen leveren extra pillen meestal weinig voordeel op.
Jong immuunsysteem heeft ook een keerzijde
Een krachtig immuunsysteem heeft overigens niet alleen voordelen. Mensen met een zeer actieve afweer lopen ook meer risico op auto-immuunziekten, waarbij het lichaam zichzelf aanvalt. Dat verklaart mede waarom aandoeningen zoals reuma en multiple sclerose vaker voorkomen bij vrouwen. Op hogere leeftijd nemen deze ziekten vaak juist in ernst af doordat het immuunsysteem minder actief wordt. Voor veel mensen is dat wellicht een kleine geruststelling: ouder worden brengt niet alleen nadelen met zich mee.
