De AfD in Beieren mag ook in de toekomst worden geobserveerd door de Verfassungsschutz, de Duitse binnenlandse veiligheidsdienst. Dat heeft de Beierse bestuursrechter in hoogste instantie beslist. Daarmee lijdt de partij opnieuw een juridische nederlaag in een jarenlange strijd over het toezicht op haar activiteiten. De zaak draait om de vraag of er voldoende aanwijzingen zijn dat binnen de AfD stromingen actief zijn die zich tegen de democratische rechtsorde richten. Volgens de rechter is dat het geval.
Rechter bevestigt eerdere uitspraak
Het Beierse Landesamt für Verfassungsschutz kondigde in 2022 aan de AfD intensiever te gaan volgen, ook met inlichtingenmiddelen. De dienst wilde onderzoeken welke rol extremistische personen en ideeën binnen de partij spelen en welke richting de partij als geheel op beweegt.
De AfD verzette zich daartegen met een rechtszaak tegen de deelstaat Beieren. Nadat de partij eerder al voorlopige procedures verloor, wees de rechtbank in München in 2024 ook de hoofdzaak af.
Nu heeft het Beierse bestuursgerechtshof die uitspraak bevestigd. Volgens de rechters zijn er voldoende feitelijke aanwijzingen voor anti-democratische tendensen binnen de partij. Het verzoek van de AfD om in beroep te mogen gaan werd afgewezen. Tegen deze beslissing is geen hoger beroep meer mogelijk.
Uitspraken over ‘remigratie’ speelden rol
De rechters verwijzen onder meer naar uitspraken van AfD-politici over zogenoemde “remigratie”, een begrip dat in Duitsland vaak wordt gebruikt voor grootschalige terugkeer of uitzetting van migranten. Ook uitlatingen over mensen met een migratieachtergrond of moslims, fantasieën over politieke omwentelingen en voortdurende aanvallen op de democratische rechtsorde speelden volgens de rechtbank een rol.
De rechter benadrukte dat de vrijheid van meningsuiting nadrukkelijk is meegewogen. Toch gingen sommige uitspraken volgens het hof verder dan wat nog als toelaatbare kritiek op het democratische systeem kan worden beschouwd. Bij de beoordeling werd gebruikgemaakt van duizenden pagina’s aan documenten, waaronder berichten op sociale media, uitspraken tijdens bijeenkomsten en berichten uit chatgroepen.
Beierse minister: gevaar voor democratie
De Beierse minister van Binnenlandse Zaken Joachim Herrmann (CSU) noemt de uitspraak een steun in de rug voor de democratische rechtsstaat. Volgens hem blijft toezicht noodzakelijk omdat de partij nog altijd een gevaar vormt voor de democratie. Herrmann erkent dat de AfD in Beieren zich tegenwoordig gematigder presenteert, maar ziet volgens eigen zeggen geen duidelijke afstand tot extremistische krachten binnen de partij.
AfD spreekt van politieke aanval
De AfD reageerde afwijzend op het oordeel. Fractievoorzitter Ulrich Singer noemde het zorgwekkend dat een oppositiepartij op deze manier wordt aangepakt. Volgens hem mogen enkele controversiële uitspraken niet bepalend zijn voor het beeld van de hele partij.
Ook Beiers partijleider Stephan Protschka herhaalde de kritiek op het toezicht door de Verfassungsschutz. De partij wil zich volgens hem blijven verzetten tegen wat zij ziet als politiek gemotiveerde ingrepen.
Oproep tot onderzoek naar partijverbod
De uitspraak leidde ook tot politieke reacties buiten de AfD. De Groenen en de SPD zien het oordeel als een bevestiging dat de ontwikkeling van de partij serieus moet worden genomen.
Katharina Schulze, fractievoorzitter van de Groenen in het Beierse parlement, pleitte ervoor om een mogelijk verbod van de AfD te onderzoeken. Ook SPD-politica Anna Rasehorn sprak van een waarschuwingssignaal voor de democratie en riep op om de juridische mogelijkheden voor een verbodsprocedure te bekijken.
Of het daadwerkelijk tot een procedure voor een partijverbod komt, is vooralsnog onduidelijk. Vast staat wel dat de AfD in Beieren voorlopig onder toezicht blijft staan van de Duitse binnenlandse veiligheidsdienst.
