De Duitse sociaaldemocraten (SPD) willen een fundamentele koerswijziging in het beleid voor sociale media. In een nieuw standpuntdocument pleit de SPD-fractie in de Bondsdag voor een wettelijk verbod op sociale media voor kinderen onder de 14 jaar. Voor jongeren tussen 14 en 16 jaar moeten platforms ingrijpend worden aangepast. Het voorstel zet de toon voor een fel debat in Duitsland – en mogelijk in de hele EU. De vraag is niet langer óf sociale media strenger gereguleerd moeten worden, maar hoe ver de overheid mag gaan.
Strikt verbod tot 14 jaar
Volgens het voorstel van de SPD moeten kinderen tot 14 jaar volledig worden uitgesloten van platforms als Instagram, TikTok, Snapchat en Facebook. Aanbieders zouden verplicht worden om de toegang “technisch effectief” te blokkeren. Overtredingen moeten bestraft kunnen worden.
Voor jongeren tussen 14 en 16 jaar wil de SPD een verplichte jeugdversie van sociale media. In die versie zouden verslavingsversterkende functies verdwijnen, zoals eindeloos scrollen, automatische video’s, pushmeldingen en beloningsmechanismen. Ook algoritmisch gestuurde aanbevelingen – de kern van veel platformmodellen – zouden voor deze leeftijdsgroep verboden zijn.
Vanaf 16 jaar zouden gepersonaliseerde aanbevelingen standaard uitgeschakeld moeten zijn. Alleen wie daar zelf expliciet toestemming voor geeft, krijgt ze te zien.
Digitale leeftijdscontrole via EUDI-wallet
Opvallend is de manier waarop de SPD leeftijdsverificatie wil organiseren. Toegang zou uitsluitend mogelijk zijn via de zogeheten EUDI-wallet: een Europese digitale identiteitsapp waarin bijvoorbeeld een paspoort of rijbewijs digitaal kunnen worden opgeslagen. Deze digitale identificatie moet vanaf januari 2027 beschikbaar zijn.
Voor minderjarigen zou toegang alleen via de wallet van ouders of verzorgers mogen verlopen. Daarmee verschuift de verantwoordelijkheid deels naar gezinnen, maar blijft de technische controle bij de platforms.
Zware sancties tot en met blokkades
De SPD wil dat de staat snel en krachtig kan ingrijpen als platforms de regels overtreden. Denk aan directe bevelen, forse boetes, tijdelijke beperkingen en – als uiterste middel – zelfs netwerkblokkades.
Daarmee sluit het voorstel aan bij de Europese Digital Services Act (DSA), die grote platforms verplicht om risico’s voor minderjarigen te beperken. Maar de SPD wil verder gaan dan de huidige Europese regels.
Breed politiek debat in Duitsland
Binnen de Duitse politiek lopen de meningen sterk uiteen. De SPD krijgt steun van prominente partijfiguren, onder wie vicefractievoorzitter Armand Zorn, digitaliseringsspecialist Johannes Schätzl en minister van Justitie Stefanie Hubig. Ook Manuela Schwesig (minister-president van Mecklenburg-Voor-Pommeren) en Alexander Schweitzer (minister-president van Rijnland-Palts) behoren tot de ondertekenaars.
Binnen de christendemocratische CDU klinkt verdeeldheid. Sommige partijleden tonen zich open voor een verbod, anderen wijzen het af. De partij bespreekt het onderwerp binnenkort op een congres.
De CSU-leider Markus Söder noemt een verbod “totale onzin”. Ook Die Linke (links-socialistisch) en de rechts-populistische AfD verwerpen het voorstel. De Groenen zijn verdeeld: sommige politici steunen een verbod, anderen waarschuwen voor een te rigide aanpak.
Experts: grondrechten en maatwerk
Mediawetenschappers plaatsen kanttekeningen. Onderzoekers van het Leibniz-Institut für Medienforschung (een Duits onderzoeksinstituut voor media en communicatie) waarschuwen dat een algemeen verbod geen recht doet aan de verschillen tussen jongeren. Sommigen zijn digitaal vaardig en weerbaar, anderen kwetsbaarder.
Daarnaast raakt een verbod aan grondrechten: de rechten van jongeren, ouders én bedrijven. Een nationale regeling kan bovendien botsen met Europese regelgeving en de interne markt.
Europese oplossing of nationale solo?
De SPD benadrukt dat uniforme Europese regels de voorkeur hebben. Het voorstel moet volgens de partij worden ingebracht in de geplande Europese Digital Fairness Act. Mocht er tegen de zomer van 2026 geen zicht zijn op Europese overeenstemming, dan wil men nationale wetgeving niet uitsluiten.
Daarmee raakt het debat aan een bredere Duitse trend: Berlijn zoekt vaker naar manieren om grote techbedrijven strenger te reguleren, maar stuit op de grenzen van nationale bevoegdheden binnen de EU.
Nederland: vergelijkbare discussie over schermtijd
In Nederland woedt een vergelijkbare discussie over schermtijd, online verslaving en de rol van algoritmes. Ook hier klinkt de roep om strengere leeftijdscontrole en beperking van verslavende ontwerpkeuzes.
Als Duitsland – de grootste lidstaat van de EU – inzet op een harde minimumleeftijd, kan dat de Europese discussie versnellen. Zeker als meerdere landen, zoals Frankrijk of Australië buiten Europa, al vergelijkbare stappen zetten.
De komende maanden zal blijken of het SPD-voorstel uitgroeit tot een Europese koerswijziging of strandt in een juridisch en politiek mijnenveld.
