Steeds minder Duitsers willen zich inzetten als lekenrechter in strafzaken. Volgens de Duitse Minister van Justitie Stefanie Hubig (SPD) ontstaat daardoor een risico dat extreemrechtse kandidaten invloed proberen te krijgen binnen de rechtspraak. Om dat te voorkomen werkt zij aan een wetsvoorstel dat de regels rond de benoeming van lekenrechters moet aanscherpen.
Lekenrechters, in Duitsland bekend als Schöffen, nemen samen met beroepsrechters deel aan strafprocessen. Zij hebben meestal geen juridische opleiding, maar vertegenwoordigen de samenleving binnen de rechtspraak. Hun stem telt daarbij even zwaar als die van een beroepsrechter.
Vertrouwen in de democratische rechtsstaat
Hubig noemt het rechtsextremisme de grootste bedreiging voor de Duitse democratie. Volgens haar moet de rechtsstaat beter worden beschermd tegen personen die de democratische orde afwijzen.
De minister wil daarom wettelijk duidelijker vastleggen dat kandidaten voor een functie als lekenrechter trouw moeten zijn aan de Duitse grondwet en de democratische rechtsorde. Volgens haar zijn er aanwijzingen dat steeds vaker mensen solliciteren naar deze functie die deze uitgangspunten niet onderschrijven.
Nieuwe wet in voorbereiding
Het ministerie van Justitie werkt momenteel aan een wetsvoorstel dat zowel de eisen rond grondwettelijke loyaliteit als de verkiezing van lekenrechters duidelijker moet regelen.
Hubig wees daarnaast op recente discussies in de deelstaat Thüringen, waar volgens haar democratische processen onder druk kwamen te staan doordat de benoeming van rechters bij het constitutionele hof werd geblokkeerd. Het ministerie wil ook voorstellen presenteren om de gevolgen van dergelijke blokkades te beperken.
Tekort aan geschikte kandidaten
De discussie speelt tegen de achtergrond van een tekort aan lekenrechters in Duitsland. Al tijdens de vorige federale regering werd gemeld dat er tienduizenden vrijwilligers ontbraken.
Volgens eerdere berichten zouden rechtse netwerken hun aanhangers hebben opgeroepen zich kandidaat te stellen voor deze functies om de openstaande plaatsen op te vullen. Tegelijkertijd zouden controles op kandidaten momenteel beperkt zijn.
Omdat lekenrechters een belangrijke rol spelen bij de democratische legitimatie van de rechtspraak, wil de Duitse regering voorkomen dat extremistische groeperingen deze positie gebruiken om invloed uit te oefenen binnen de rechtbanken.
