Paul Signac in Potsdam: grote neo-impressionisme tentoonstelling met Nederlandse inbreng

Het Museum Barberini in Potsdam presenteert vanaf 4 juli 2026 een omvangrijke tentoonstelling over de Franse kunstenaar Paul Signac (1863-1935), een van de belangrijkste vertegenwoordigers van het neo-impressionisme. De expositie loopt tot en met 11 oktober 2026. De expositie, getiteld Symphonie der Farben. Paul Signac und der Neoimpressionismus , is de eerste grote overzichtstentoonstelling van Signac in Duitsland in dertig jaar.

Voor Nederlandse bezoekers is de tentoonstelling extra interessant. Niet alleen werken van de Nederlandse kunstenaar Jan Toorop maken deel uit van de expositie, ook het Van Gogh Museum in Amsterdam behoort tot de bruikleengevers. Bovendien is de tentoonstelling een gezamenlijk project van het Museum Barberini en de Kunsthal Rotterdam.

Een nieuwe richting na het impressionisme

Het neo-impressionisme ontstond in de jaren 1880 in Frankrijk. Tijdens de laatste gezamenlijke tentoonstelling van de impressionisten in Parijs in 1886 presenteerden enkele kunstenaars een nieuwe schilderwijze die zich bewust onderscheidde van het impressionisme.

Waar impressionisten vooral probeerden een vluchtige indruk van licht en sfeer vast te leggen, gingen neo-impressionisten systematischer te werk. Zij plaatsten ongemengde kleuren naast elkaar op het doek, vaak in kleine stippen of penseeltoetsen. De kleuren werden niet vooraf op het palet gemengd, maar moesten zich in het oog van de toeschouwer tot een geheel vormen.

Deze werkwijze was mede geïnspireerd door nieuwe wetenschappelijke inzichten op het gebied van optica en kleurwaarneming.

De centrale rol van Paul Signac

De tentoonstelling laat zien dat Paul Signac veel meer was dan alleen een schilder. Hij speelde ook een belangrijke rol als theoreticus, organisator van tentoonstellingen en verbindende figuur binnen het neo-impressionistische netwerk.

De expositie volgt zijn artistieke ontwikkeling vanaf zijn vroege rivier- en kustlandschappen tot zijn portretten en interieurstukken. Ook zijn kleurrijke schilderijen van de Côte d’Azur krijgen aandacht. Volgens het Museum Barberini droeg Signac er in belangrijke mate aan bij dat de Zuid-Franse kust uitgroeide tot een inspiratiebron voor moderne kunstenaars.

Veel van zijn werken zijn opgebouwd rond ideeën over harmonie: harmonie tussen kleuren, tussen horizontale en verticale lijnen en tussen ruimte en vlak. Andere schilderijen benaderen de werkelijkheid juist op een meer abstracte manier, met decoratieve patronen die zich over het hele doek uitstrekken.

Nederlandse en Belgische inbreng

In totaal omvat de tentoonstelling meer dan negentig werken. Meer dan een derde daarvan is afkomstig van Signac zelf. Daarnaast worden schilderijen getoond van onder anderen Georges Seurat, Camille Pissarro, Henri-Edmond Cross, Lucie Cousturier, Maximilien Luce en Jeanne Selmersheim-Desgrange.

Ook de Nederlandse kunstenaar Jan Toorop en de Belgische schilder Théo van Rysselberghe zijn vertegenwoordigd. Daarmee laat de tentoonstelling zien hoe internationaal de neo-impressionistische beweging was en hoe ideeën zich over landsgrenzen verspreidden.

Bruiklenen uit Amsterdam, Parijs en Chicago

Voor de tentoonstelling zijn werken samengebracht uit musea en collecties uit verschillende landen. Tot de bruikleengevers behoren onder meer het Van Gogh Museum in Amsterdam, het Musée d’Orsay in Parijs, het Art Institute of Chicago, de National Gallery of Ireland in Dublin en de Archives Signac in Parijs.

Museum Barberini bouwt voort op eerdere succesexposities

Het Museum Barberini beschikt zelf over een van de belangrijkste verzamelingen neo-impressionistische kunst in Duitsland. In de collectie van oprichter Hasso Plattner bevinden zich tien werken van kunstenaars als Signac, Pissarro, Henri-Edmond Cross, Albert Dubois-Pillet en Maximilien Luce.

De nieuwe tentoonstelling sluit aan bij eerdere projecten van het museum rond deze kunststroming. Eerder organiseerde het museum tentoonstellingen over Henri-Edmond Cross (2018) en Camille Pissarro (2025).

Met de samenwerking tussen Potsdam en Rotterdam krijgt het neo-impressionisme opnieuw een internationaal podium, waarbij ook Nederlandse en Belgische kunstenaars nadrukkelijk deel uitmaken van het verhaal.