De nieuwe deelstaatpremier van Saksen-Anhalt wil een duidelijke koerswijziging in het Duitse sociale beleid. Volgens Sven Schulze moeten mensen die een Bürgergeld-uitkering ontvangen, maar in staat zijn om te werken, verplicht een tegenprestatie leveren in de vorm van maatschappelijk nuttig werk.
In een interview met Bild am Sonntag zegt Schulze dat het debat te vaak draait om juridische beperkingen, terwijl volgens hem de kernvraag is: wat mag de samenleving verwachten in ruil voor staatssteun?
Wat is Bürgergeld?
Bürgergeld is sinds 2023 de Duitse opvolger van Hartz IV. Het is een basisuitkering voor mensen zonder werk of met een zeer laag inkomen. Het systeem is bedoeld om bestaanszekerheid te bieden én om mensen te begeleiden richting werk.
‘Wie kan werken, moet iets doen’
Schulze richt zich nadrukkelijk op uitkeringsgerechtigden die volgens hem arbeidsgeschikt zijn, maar niet werken. Voor deze groep ziet hij ruimte voor verplichte inzet bij eenvoudige, gemeentelijke taken. Hij noemt voorbeelden als bladeren vegen of sneeuw ruimen in woonwijken.
Volgens de deelstaatpremier is het moeilijk uit te leggen waarom zulke taken niet zouden kunnen worden uitgevoerd door gezonde mensen die momenteel geen baan hebben. Staatssteun, zo stelt hij, mag geen eenrichtingsverkeer zijn.
Terug naar ‘Bürgerarbeit’
De CDU-politicus verwijst naar de vroegere ‘Bürgerarbeit’, een experiment dat eerder in Saksen-Anhalt werd uitgevoerd. Daarbij verrichtten werklozen gesubsidieerd werk in de publieke sector. Schulze pleit ervoor om dit soort modellen opnieuw serieus te bekijken en niet bij voorbaat af te schieten vanwege wettelijke bezwaren.
Volgens hem hoort bij een uitkering ook de bereidheid om mee te werken aan maatregelen die terugkeer naar werk bevorderen, zoals gemeenschapswerk of verplichte taalcursussen.
Sancties bij weigering
Om deelname af te dwingen, sluit Schulze financiële sancties niet uit. Wie weigert mee te werken, moet volgens hem rekening houden met gevolgen zoals een korting op de uitkering. Dat is een gevoelig punt in Duitsland, waar sancties binnen het Bürgergeld-systeem fel worden bediscussieerd.
Toch noemt Schulze zulke maatregelen uiteindelijk een kwestie van sociale rechtvaardigheid: wie steun ontvangt, moet ook bereid zijn iets terug te doen voor de samenleving.
Politieke context
Dat Schulze zijn uitspraken deed in Bild am Sonntag lijkt geen toeval. Het medium bereikt veel kiezers voor wie thema’s als sociale rechtvaardigheid, plichten bij uitkeringen en strengere handhaving gevoelig liggen. In Oost-Duitse deelstaten, waar onvrede over sociale zekerheid en de rol van de overheid groot is, proberen traditionele partijen als de CDU vaker nadruk te leggen op rechten én plichten binnen de sociale zekerheid. Daarbij kan de vraag worden gesteld of de deelstaatverkiezingen later dit jaar meespelen in de timing en de keuze voor dit massamedium. De discussie over een tegenprestatie bij het Bürgergeld past in dat bredere politieke krachtenveld
,
