De Duitse regering wil de bevolking beter voorbereiden op oorlogssituaties, sabotage en grote rampen. Minister van Binnenlandse Zaken Alexander Dobrindt (CSU) presenteert daarvoor een omvangrijk programma van tien miljard euro voor civiele bescherming en rampenbestrijding. Het Duitse kabinet bespreekt de plannen deze week.
Met het programma wil Duitsland niet alleen investeren in hulpdiensten en noodvoorzieningen, maar ook in een nieuwe digitale infrastructuur waarmee burgers in crisissituaties sneller geholpen kunnen worden. Zo moet de bestaande waarschuwingsapp NINA in de toekomst mensen automatisch naar de dichtstbijzijnde schuilplaats kunnen leiden.
Duitse overheid zet sterker in op civiele verdediging
De plannen passen in de bredere Duitse “Zeitenwende” — de koerswijziging waarbij Duitsland sinds de Russische inval in Oekraïne fors meer investeert in defensie en veiligheid. Lange tijd lag de nadruk vooral op de Bundeswehr, het Duitse leger. Nu verschuift de aandacht nadrukkelijk ook naar civiele bescherming.
Volgens Dobrindt moet Duitsland weerbaarder worden tegen hybride dreigingen, zoals sabotage, cyberaanvallen en verstoringen van vitale infrastructuur. Daarbij wil de regering militaire en civiele verdediging nauwer met elkaar verbinden.
THW krijgt duizenden voertuigen en nieuwe gebouwen
Een belangrijk deel van het geld gaat naar het THW (Technisches Hilfswerk), de Duitse technische hulporganisatie die vergelijkbaar is met gespecialiseerde rampen- en reddingsdiensten. Het THW speelt in Duitsland een belangrijke rol bij overstromingen, stroomuitval, instortingen en andere noodsituaties.
De organisatie moet meer dan duizend speciale voertuigen krijgen. Daarnaast wil de regering minstens 110.000 veldbedden aanschaffen en gebouwen en installaties van het THW moderniseren. Alleen al voor personeel en techniek bij het THW en andere civiele hulpdiensten is drie miljard euro voorzien.
Bunker-app klinkt ambitieus, maar schuilplaatsen ontbreken
Opvallend onderdeel van het plan is de uitbreiding van de NINA-waarschuwingsapp van het Bundesamt für Bevölkerungsschutz und Katastrophenhilfe (BBK), de Duitse federale dienst voor bevolkingsbescherming en rampenbestrijding. De app waarschuwt nu al voor stormen, rampen en gevaarlijke situaties, maar moet burgers straks ook de weg wijzen naar een schuilplaats in de buurt.
Daar wringt echter meteen een probleem: Duitsland beschikt nauwelijks nog over functionerende openbare bunkers.
Volgens de Bundesanstalt für Immobilienaufgaben (de Duitse federale vastgoeddienst) zijn er officieel nog 579 openbare schuilplaatsen met in totaal ongeveer 477.000 plekken. Maar deze ruimtes worden al sinds 2007 niet meer onderhouden en zijn feitelijk niet inzetbaar.
Dat maakt duidelijk hoe sterk Duitsland na het einde van de Koude Oorlog heeft afgebouwd op het gebied van civiele bescherming. Nu de veiligheidssituatie in Europa ingrijpend is veranderd, groeit de politieke druk om die infrastructuur opnieuw op te bouwen.
Discussie over financiering nog niet afgerond
Nog onduidelijk is hoe de Duitse regering het programma precies wil betalen. Mogelijk komt het geld uit het enorme Duitse investeringsfonds van 500 miljard euro dat eerder werd opgezet voor infrastructuur en veiligheid. Een andere optie is financiering via de federale begroting.
Daarnaast kan Duitsland sinds een grondwetswijziging in 2025 makkelijker schulden maken voor defensie, civiele bescherming, inlichtingendiensten en cyberveiligheid. Daardoor vallen bepaalde veiligheidsuitgaven buiten de strenge Duitse schuldenrem.
Hulporganisaties: “Goede eerste stap”
Hulporganisaties reageren overwegend positief op de plannen, maar waarschuwen dat eenmalige investeringen niet genoeg zijn.
Volgens Knut Fleckenstein, voorzitter van de Duitse hulporganisatie Arbeiter-Samariter-Bund (ASB), moet civiele bescherming structureel worden gefinancierd. Hij pleit voor een vaste jaarlijkse bijdrage van 0,5 procent van de Duitse federale begroting — omgerekend ongeveer 2,5 miljard euro per jaar.
Ook vanuit de rampenbestrijding klinkt steun. Het Medizinische Katastrophen-Hilfswerk Deutschland noemt de plannen “lang overfällig” — maatregelen die volgens de organisatie al veel eerder genomen hadden moeten worden.
Duitsers moeten zelf ook beter voorbereid zijn
Opvallend is dat Duitse experts ook nadrukkelijk wijzen op de verantwoordelijkheid van burgers zelf. Volgens rampendeskundigen begint civiele bescherming thuis: met noodvoorraden, kookmogelijkheden bij langdurige stroomuitval en bewustzijn over crisissituaties.
Die discussie speelt ook in Nederland steeds vaker, onder meer na waarschuwingen over cyberaanvallen, sabotage van infrastructuur en extreme weersomstandigheden.
Het Duitse debat laat zien dat civiele verdediging in Europa opnieuw een serieus politiek thema is geworden — niet alleen voor militairen, maar voor de hele samenleving.
