De Groenen hebben bij de deelstaatverkiezingen in Baden-Württemberg opnieuw een historische overwinning behaald. Met Cem Özdemir als lijsttrekker werd de partij de grootste, waardoor de weg vrij lijkt voor zijn benoeming tot minister-president van de zuidwestelijke deelstaat.
Als dat daadwerkelijk gebeurt, schrijft Özdemir opnieuw geschiedenis. Voor het eerst zou een politicus met een familieachtergrond als gastarbeider aan het hoofd staan van een Duitse deelstaatregering.
De verkiezingsuitslag betekent ook het einde van een tijdperk. De huidige minister-president Winfried Kretschmann – de eerste groene regeringsleider van Duitsland – trekt zich terug. Özdemir staat klaar om hem op te volgen.
Van gastarbeiderszoon tot nationale politicus
Cem Özdemir werd in 1965 geboren in Bad Urach in Baden-Württemberg. Zijn ouders waren in de jaren zestig als gastarbeiders uit Turkije naar Duitsland gekomen en leerden elkaar kennen op de Schwäbische Alb.
Zijn schoolloopbaan verliep aanvankelijk moeizaam. Toen hij op de basisschool zei dat hij naar het gymnasium wilde, reageerden leraren en klasgenoten met gelach. Uiteindelijk lukte het hem met hulp van een betrokken bijlesdocent om door te stromen naar de Realschule (een middelbare schoolniveau tussen vmbo-t en havo). Later behaalde hij zijn Fachhochschulreife (een diploma dat toegang geeft tot een hogeschool) en studeerde hij sociale pedagogiek.
Al vroeg koos hij voor de politiek. In 1994 werd hij op nog geen dertigjarige leeftijd lid van de Bondsdag. Samen met SPD-politica Leyla Onur was hij daarmee een van de eerste parlementariërs in Duitsland met Turkse roots.
Een carrière vol ‘eerste keren’
Özdemir was vaker een pionier in de Duitse politiek. In 2008 werd hij de eerste partijleider van een grote Duitse partij met een Turkse familieachtergrond, toen hij samen met Claudia Roth voorzitter werd van Bündnis 90/Die Grünen. In 2021 volgde opnieuw een primeur: hij werd de eerste federale minister met Turkse roots, als minister van Landbouw in de regering-Scholz.
Zijn mogelijke benoeming tot minister-president van Baden-Württemberg vormt daarom een nieuwe mijlpaal in een politieke loopbaan die vaak symbool heeft gestaan voor het veranderende Duitsland.
Politieke comeback na een val
Zijn carrière kende ook een diepe crisis. In 2002 kwam Özdemir in opspraak vanwege privégebruik van bonusmijlen van luchtvaartmaatschappijen. Hij zag toen af van zijn zetel in de Bondsdag.
Via het Europees Parlement maakte hij later zijn politieke comeback. Uiteindelijk groeide hij opnieuw uit tot een van de bekendste gezichten van de Groenen.
In 2017 was hij samen met Katrin Göring-Eckardt lijsttrekker bij de Bondsdagverkiezingen. De Groenen haalden toen 8,9 procent van de stemmen. Na het mislukken van de zogeheten Jamaica-coalitie (een mogelijke regering van CDU/CSU, FDP en Groenen) verloor hij tijdelijk invloed binnen de partij. Pas in 2021 keerde hij volledig terug in de nationale top als minister van Landbouw.
De ‘Super-Realo’ binnen de Groenen
Binnen de Groenen wordt Özdemir vaak gezien als een zogenoemde “Realo”. Daarmee wordt in Duitsland een pragmatische stroming binnen de partij bedoeld, die bereid is tot compromissen met andere politieke partijen.
Özdemir wordt zelfs regelmatig een “Super-Realo” genoemd. Hoewel hij persoonlijk sterk verbonden is met groene thema’s – hij is vegetariër en fietst graag – neemt hij in politieke discussies vaak gematigde posities in.
Dat leidde ook tot kritiek binnen zijn eigen partij. Zo pleitte hij in 2024 voor een strengere migratiepolitiek. Hij verwees daarbij onder meer naar ervaringen van zijn dochter in Berlijn, die volgens hem te maken kreeg met seksuele intimidatie door mannen met een migratieachtergrond. Sommige partijgenoten reageerden daar fel op.
Ook bij klimaatbeleid liet hij zich pragmatischer uit dan veel Groenen. Zo stond hij open voor aanpassingen aan het geplande Europese verbod op nieuwe benzine- en dieselauto’s vanaf 2035.
De “anatolische Schwabe”
Özdemir omschrijft zichzelf graag als een “anatolische Schwabe”: iemand met Turkse wortels én een sterke verbondenheid met zijn geboortegrond in Baden-Württemberg.
Die dubbele identiteit werd hem niet altijd in dank afgenomen. Turkse nationalisten beschuldigden hem soms van verraad, terwijl critici in Duitsland vonden dat iemand met zijn achternaam geen “echte Schwabe” kon zijn.
Zelf reageert hij daar vaak met humor op. Tijdens toespraken verwijst hij geregeld naar zijn lastig uitspreekbare “Ötzel-Brötzel-naam”.
Symbool van een veranderd Duitsland
De politieke opkomst van Özdemir weerspiegelt een bredere maatschappelijke ontwikkeling. Duitsland beschouwde zichzelf lange tijd niet als immigratieland, ondanks miljoenen arbeidsmigranten die sinds de jaren zestig naar het land kwamen.
Pas in de jaren 2000 begon die visie te veranderen. Politici met een migratieachtergrond kregen geleidelijk meer zichtbare posities.
Als Cem Özdemir daadwerkelijk minister-president wordt van Baden-Württemberg, zou dat een nieuw symbool worden van die ontwikkeling: een zoon van gastarbeiders die een van de belangrijkste deelstaten van Duitsland leidt.
Video: Groenen-lijsttrekker Cem Özdemir reageert op de eerste prognoses van de verkiezingsavond in Baden-Württemberg.
1 Trackback / Pingback
Reacties zijn gesloten bij dit onderwerp.