De kans dat de AfD na de deelstaatverkiezingen van 2026 in Saksen-Anhalt regeringsverantwoordelijkheid krijgt, leidt tot zorgen bij de Duitse politievakbond GdP. Volgens de bond zou een AfD-minister van Binnenlandse Zaken de samenwerking tussen politie en veiligheidsdiensten kunnen bemoeilijken, met gevolgen voor de bestrijding van criminaliteit en extremisme.
Verfassungsschutz speelt cruciale rol voor politie
In Duitsland valt de binnenlandse veiligheidsdienst, de Verfassungsschutz, onder het ministerie van Binnenlandse Zaken van de betreffende deelstaat. In Saksen-Anhalt is dat extra gevoelig, omdat de regionale AfD-afdeling door de Verfassungsschutz wordt aangemerkt als een “bewezen rechts-extremistische organisatie”.
Volgens GdP-voorzitter Jochen Kopelke is vertrouwen tussen politie, veiligheidsdiensten en andere overheidsinstanties essentieel. Die samenwerking maakt het mogelijk om informatie uit te wisselen en risico’s vroegtijdig te herkennen.
De politie heeft daarbij een andere taak dan de Verfassungsschutz. Politiediensten mogen pas onder strikte wettelijke voorwaarden gegevens verzamelen. De Verfassungsschutz kan daarentegen eerder signalen van radicalisering, extremistische netwerken en maatschappelijke spanningen in kaart brengen. Daardoor fungeert de dienst als een belangrijk vroeg waarschuwingssysteem.
Zorgen over bestrijding van rechts-extremisme
De discussie speelt tegen de achtergrond van een toenemende aandacht voor rechts-extremistische jongerennetwerken in Saksen-Anhalt. Het Landeskriminalamt (de recherche van de deelstaat) richtte in mei een speciale onderzoekseenheid op om dergelijke groepen te volgen.
Volgens de veiligheidsdiensten worden sommige leden van deze actiegerichte groepen in verband gebracht met politiek gemotiveerde geweldsdelicten. De Verfassungsschutz had al in 2024 gewaarschuwd voor deze ontwikkeling.
In het meest recente jaarverslag van de Verfassungsschutz neemt rechts-extremisme de grootste plaats in, vóór links-extremisme en islamistisch extremisme.
Nieuwe prioriteiten mogelijk onder AfD-bestuur
De politievakbond vreest dat een AfD-minister van Binnenlandse Zaken de koers van de Verfassungsschutz zou kunnen veranderen. Daarbij gaat het onder meer om preventiebeleid, personele middelen en de mogelijkheden om inlichtingen te verzamelen.
Volgens Kopelke zou een dergelijke heroriëntatie gevolgen kunnen hebben voor de kwaliteit, snelheid en professionaliteit van het werk van de veiligheidsdiensten.
Gevoelige informatie
Een belangrijk deel van het werk van de Verfassungsschutz blijft buiten de openbare jaarverslagen. Veiligheidsdiensten van de federale overheid en de zestien deelstaten wisselen voortdurend vertrouwelijke informatie uit over extremistische netwerken en personen die als gevaarlijk worden beschouwd.
Daarnaast werken zij met gezamenlijke databanken waarin informatie over relevante personen en dreigingen wordt opgeslagen.
Binnen de Duitse politiek bestaan daarom zorgen over de vraag hoe met dergelijke gevoelige informatie zou worden omgegaan wanneer de AfD verantwoordelijk wordt voor het ministerie dat toezicht houdt op de Verfassungsschutz. Ook de minister van Binnenlandse Zaken van de deelstaat Thüringen, Georg Maier, heeft hierover eerder zijn bezorgdheid uitgesproken.
Verkiezingen in 2026
De deelstaatverkiezingen in Saksen-Anhalt vinden plaats op 6 september 2026. In peilingen behoort de AfD daar al langere tijd tot de sterkste politieke partijen. Mocht de partij daadwerkelijk regeringsverantwoordelijkheid krijgen, dan zou dat volgens de politievakbond verstrekkende gevolgen kunnen hebben voor de samenwerking tussen politie en veiligheidsdiensten in de deelstaat.
