Voormalig bondskanselier Angela Merkel heeft zich opvallend openhartig uitgelaten over de opkomst van de rechts-populistische partij AfD. In een interview met de Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung erkent zij dat haar beleid tijdens de eurocrisis heeft bijgedragen aan de omstandigheden waarin de partij kon groeien. Tegelijkertijd roept zij de gevestigde partijen op zich niet door de AfD te laten leiden.
Met deze uitspraken mengt Merkel zich niet direct in de actuele politiek, maar blikt zij wel kritisch terug op haar zestien jaar als regeringsleider.
Angela Merkel over AfD-opkomst: zelfkritiek over eigen rol
Volgens Merkel ontstond de AfD mede als reactie op haar beleid tijdens de Europese schulden- en eurocrisis. De partij werd in 2013 opgericht als protestbeweging tegen de reddingsmaatregelen voor eurolanden zoals Griekenland.
Na de Bondsdagverkiezingen van 2013 leek de AfD volgens Merkel aanvankelijk aan kracht te verliezen. Vervolgens profiteerde de partij van de Pegida-demonstraties, die vanaf 2014 vooral in Oost-Duitsland veel aandacht kregen. Pegida is een protestbeweging die zich richt tegen immigratie en de islam.
Ook haar besluit in september 2015 om vluchtelingen niet aan de Duits-Oostenrijkse grens terug te sturen, heeft volgens Merkel invloed gehad op de verdere groei van de AfD. Zij erkent dat de populariteit van de partij daarna weer toenam.
Migratie en verdeeldheid binnen CDU en CSU
Toen Merkel in 2021 afscheid nam als bondskanselier, stond de AfD volgens haar op ongeveer tien tot elf procent in de peilingen.
Zij noemt de migratiepolitiek als een van de onderwerpen die veel kiezers als onvoldoende opgelost ervoeren. Daarnaast wijst Merkel op de jarenlange discussies binnen de conservatieve Uniepartijen CDU en CSU over haar vluchtelingenbeleid.
Volgens haar heeft die interne verdeeldheid de gevestigde partijen niet geholpen om de AfD klein te houden.
Laat de AfD niet het politieke debat bepalen
Merkel heeft ook een advies voor de huidige politieke partijen. Volgens haar moeten zij vooral eigen oplossingen ontwikkelen voor de problemen waarmee Duitsland wordt geconfronteerd.
Partijen moeten zich daarbij niet laten meeslepen door de thema’s, toon of strategie van de AfD. In haar woorden mogen zij zich niet door die partij laten voorschrijven waarover en hoe het politieke debat wordt gevoerd.
De voormalige bondskanselier ziet de AfD vooral als een protestpartij. Veel kiezers stemmen volgens haar uit onvrede over het beleid van de regerende partijen. Daarom moeten die partijen duidelijk maken welke oplossingen zij aanbieden en hoe zij die willen realiseren.
Merkel spreekt steun uit voor huidige regering
Hoewel Merkel benadrukt dat zij zich niet wil mengen in het dagelijkse werk van de huidige regering van CDU/CSU en SPD, spreekt zij zich opvallend positief uit over het kabinet.
Volgens haar is het onjuist om te zeggen dat de regering in haar eerste jaar niets heeft bereikt. Zij wijst onder meer op de goedgekeurde begrotingen, besluiten over defensie-uitgaven en investeringen in infrastructuur. Ook noemt zij de invoering van nieuwe pensioenmaatregelen als voorbeeld van concreet beleid.
Waarschuwing voor te hoge verwachtingen
Merkel heeft vertrouwen dat de regering in staat is om verdere hervormingen door te voeren, bijvoorbeeld op het gebied van pensioenen en gezondheidszorg.
Tegelijkertijd waarschuwt zij politici om geen verwachtingen te wekken die later niet kunnen worden waargemaakt. Volgens Merkel is het politieke debat door sociale media de afgelopen jaren steeds sneller en onrustiger geworden.
Juist in zo’n klimaat is het volgens haar riskant om grote beloften te doen. Daarbij toont zij opnieuw zelfkritiek: ook zij heeft die fout tijdens haar politieke loopbaan naar eigen zeggen weleens gemaakt.
