Een nieuwe online-database [www.ns-medical-victims.org] brengt de vergeten levens van duizenden slachtoffers van medische experimenten tijdens de nazitijd onder de aandacht. Onderzoekers hebben inmiddels profielen van ongeveer 16.000 mensen verzameld die tijdens het nationaalsocialistische regime (1933–1945) gedwongen werden tot medische onderzoeken.
Het gaat onder meer om gevangenen in concentratiekampen, slachtoffers van het nazi-‘euthanasieprogramma’, krijgsgevangenen en burgers uit bezette gebieden wier organen na executies of zonder toestemming werden gebruikt voor onderzoek. Voor velen van hen wordt nu voor het eerst een naam en biografie vastgelegd.
De database is opgezet door de Max-Planck-Gesellschaft en de Nationale Academie van Wetenschappen Leopoldina, in samenwerking met de Oxford Brookes University in Engeland. Zij benadrukken dat het project zowel een wetenschappelijke basis biedt voor verder onderzoek als een plaats van herinnering en erkenning voor nabestaanden en het brede publiek.
Publieke toegang en herdenkingsfunctie
Een groot deel van de database is in het Engels toegankelijk voor iedereen. Zo zijn namen en levensdata van slachtoffers openbaar in te zien. Daarnaast bevat de site geselecteerde biografieën en een interactieve kaart die laat zien hoe wijdverbreid de nazi-mensenproeven waren. Onderzoekers en familieleden kunnen bovendien toegang aanvragen tot uitgebreidere gegevens, zoals medische dossiers of vervolgingsgeschiedenissen.
Volgens de initiatiefnemers staat de herdenkingsfunctie centraal: de slachtoffers moeten zichtbaar worden, niet langer alleen als nummers in archieven, maar als mensen met een naam, een levensverhaal en een plaats in de geschiedenis.
Achtergrondonderzoek
De basis voor de database werd gelegd door onderzoeksprojecten van de Oxford Brookes University en de Max-Planck-Gesellschaft, die sinds 2017 drie tot vier miljoen euro heeft geïnvesteerd in studies naar medische en neurologische experimenten tijdens de nazitijd.
Westerbork
Ook Nederland komt terug in de nieuwe database. Zo is het voormalige doorgangskamp Westerbork opgenomen, vanwaar tijdens de Tweede Wereldoorlog tienduizenden Joden, Roma en Sinti naar vernietigingskampen in het oosten werden gedeporteerd. Je komt er via de eerder genoemde link. Vervolgens kun je op een inactieve kaart Westerbork kiezen. Met een filter vind je dan alle Nederlanders slachtoffers.
In de database zijn momenteel 178 slachtoffers geregistreerd die in Nederland zijn geboren en in Westerbork gevangen hebben gezeten. Bezoekers kunnen zelf zoeken op naam, geboorteplaats of land van herkomst. Daarmee wordt de database ook voor Nederlandse families en onderzoekers een waardevolle bron van informatie.
De kaart in de database laat Westerbork als belangrijke locatie zien, naast vele andere plekken in Europa waar medische experimenten en mensenrechtenschendingen onder het naziregime plaatsvonden. Voor nabestaanden kan dit een belangrijke stap zijn om de geschiedenis van hun familieleden te achterhalen en hen met naam en verhaal zichtbaar te maken.