Hoewel covid-19 zijn acute dreiging grotendeels heeft verloren, blijft long covid voor veel mensen een dagelijkse realiteit. Na een besmetting houden zij last van concentratieproblemen, vergeetachtigheid en extreme vermoeidheid. Een bewezen behandeling ontbreekt nog altijd. Toch is er nu voorzichtig hoopvol nieuws uit Duitsland: het brein blijkt zich bij veel patiënten op termijn te herstellen.
Die conclusie komt uit een nieuwe studie, toegelicht door neuroloog Frank Erbguth, president van de Deutsche Hirnstiftung (de Duitse hersenstichting). Hij deed dat in de reeks Die Hirn-Docs van de FUNKE-mediagroep, een grote Duitse krantenuitgever waar ook de Berliner Morgenpost toe behoort.
Wat long covid met het brein doet
Veel mensen met long covid beschrijven hun klachten als een voortdurende mentale mist. Taken die vroeger vanzelf gingen, kosten plots veel moeite. Lange tijd bestond de angst dat deze symptomen wijzen op blijvende hersenschade. Wetenschappers konden tot nu toe niet uitsluiten dat het om een chronische aandoening ging, zonder uitzicht op herstel.
Een studie uit Aken werpt daar nieuw licht op. Onderzoekers volgden 51 patiënten met long covid en 23 gezonde controlepersonen gedurende een periode van drie jaar. Zij ondergingen klinische beoordelingen, neuropsychologische tests, bloedonderzoek en hersenscans met MRI (magnetische resonantiebeeldvorming).
Duitse studie laat herstel zien
Bij de long-covid-patiënten werden aanvankelijk veranderingen vastgesteld in hersenstructuur en hersenfunctie. Die gingen samen met vermoeidheid en cognitieve beperkingen. Het hoopgevende resultaat: deze afwijkingen namen in de loop der tijd af.
Na drie jaar was de vermoeidheid bij de meeste deelnemers nog slechts licht. Slechts 15 procent voldeed toen nog aan de criteria van een chronisch vermoeidheidssyndroom. Belangrijk is ook dat laboratoriumwaarden geen aanwijzingen gaven voor aanhoudende ontstekingsprocessen of neurodegeneratie, het afsterven van zenuwcellen.
Volgens Erbguth betekent dit dat er in het brein niets blijvend kapot is gegaan. De klachten zijn reëel en belastend, maar in veel gevallen niet permanent.
Voorzichtig perspectief voor patiënten
Dat herstel soms jaren duurt, is voor patiënten moeilijk te accepteren. Toch spreekt Erbguth van een duidelijke opwaartse lijn. De studie laat zien dat hersenfuncties zich kunnen herstellen, ook zonder gerichte therapie.
Voor veel mensen met long covid kan dit inzicht helpen om de angst voor blijvende invaliditeit te verminderen. Het idee dat cognitieve klachten levenslang zullen aanhouden, blijkt niet altijd terecht.
Bescherming tegen long covid
Met opnieuw stijgende besmettingscijfers rijst de vraag hoe mensen zich kunnen beschermen tegen long covid. Volgens de Deutsche Hirnstiftung blijft vaccinatie tegen covid-19 de belangrijkste preventieve maatregel.
Ook gevaccineerden kunnen besmet raken, maar de acute ziekte verloopt doorgaans milder. Bovendien is de kans op long covid bij gevaccineerden duidelijk kleiner dan bij mensen zonder vaccinatie.
Investeren in onderzoek loont
De studie uit Aken kwam tot stand dankzij een relatief bescheiden startfinanciering van 5000 euro uit een onderzoeksprijs van de Deutsche Hirnstiftung. Die zogenoemde aanjaagfinanciering maakte het mogelijk om later grotere subsidies aan te trekken.
Volgens Erbguth onderstreept dit het belang van investeren in medisch onderzoek. Tegelijkertijd blijven veel vragen onbeantwoord. De volgende stap is het herkennen van herstelpatronen en het vinden van manieren om het genezingsproces bij long covid te versnellen.
