Festivaldirecteur blikt in interview terug op rel rond Michel Friedman en spreekt over verantwoordelijkheid, antisemitisme en de toekomst van Bayreuth
De ophef rond de afgelaste en later alsnog geplande herdenkingsbijeenkomst met publicist Michel Friedman heeft diepe indruk gemaakt op Katharina Wagner. In een uitgebreid interview met de Süddeutsche Zeitung neemt de directeur van de Bayreuther Festspiele de verantwoordelijkheid voor de ontstane situatie op zich en erkent zij dat er binnen de festivalorganisatie ernstige communicatieproblemen zijn geweest. Tegelijkertijd maakt zij duidelijk dat de beroemde operafestivals hun beladen geschiedenis niet uit de weg mogen gaan.
Verantwoordelijkheid voor misgelopen communicatie
De discussie ontstond nadat een herdenkingsconcert met Michel Friedman, dat aandacht zou besteden aan het antisemitisme van Richard Wagner, de banden van de familie Wagner met het naziregime en vermoorde Joodse musici, aanvankelijk werd geschrapt. Nadat hierover veel kritiek ontstond, nodigde Katharina Wagner Friedman opnieuw uit.
In het interview zegt Wagner dat zij de volledige verantwoordelijkheid draagt voor de gang van zaken. Volgens haar was sprake van een ernstig intern communicatieprobleem. Zij noemt het een pijnlijke situatie en vertelt dat zij Friedman persoonlijk haar excuses heeft aangeboden. Ze is naar eigen zeggen dankbaar dat hij die excuses heeft aanvaard.
Herdenkingsbijeenkomst gaat alsnog door
De festivaldirecteur bevestigt tegenover de krant dat de bijeenkomst alsnog tijdens de openingsweek van de Bayreuther Festspiele zal plaatsvinden. Wel begint deze iets eerder dan oorspronkelijk gepland.
Opvallend is dat bezoekers geen entree hoeven te betalen. Volgens Wagner past een commerciële kaartverkoop niet bij een herdenkingsbijeenkomst. Wel kunnen bezoekers vrijwillig doneren. De opbrengst is, op voorstel van Friedman, bestemd voor studiebeurzen voor Israëlische musici.
Daarmee wil Bayreuth volgens haar een symbolisch signaal afgeven tegen antisemitisme en tegen het uitsluiten van kunstenaars vanwege hun afkomst of geloof.
‘Veiligheidsredenen’ zorgden voor verwarring
Een belangrijk punt van kritiek was dat de oorspronkelijke afgelasting werd toegeschreven aan veiligheidsredenen, terwijl de politie daarvan niets wist.
Wagner erkent in de Süddeutsche Zeitung dat die formulering ongelukkig was. Zij legt uit dat het ging om interne organisatorische zorgen, zoals de zeer korte tijd tussen de herdenkingsbijeenkomst en de première van de opera Rienzi. Daarbij speelde onder meer de logistiek rond beveiliging en het gereedmaken van het theater een rol.
Volgens haar hadden deze praktische problemen echter nooit mogen leiden tot de indruk dat officiële veiligheidsdiensten bezwaar hadden gemaakt.
Kritisch omgaan met Richard Wagner
In het interview spreekt Katharina Wagner zich opnieuw uit voor een open en kritische omgang met de geschiedenis van de Bayreuther Festspiele. Zij benadrukt dat de festivals niet alleen een muzikaal jubileum vieren, maar ook oog moeten houden voor de schaduwzijde van het familieverleden.
Volgens haar is juist daarom Michel Friedman uitgenodigd. Ze verwacht naar eigen zeggen geen vriendelijke jubileumtoespraak, maar juist een kritische bijdrage. “Als ik alleen een gezellige bijeenkomst had gewild, had ik hem niet uitgenodigd”, zegt zij tegen de krant.
Ook Hitlers bewondering voor Wagner moet bespreekbaar blijven
De Süddeutsche Zeitung confronteert Wagner ook met de historische relatie tussen Adolf Hitler en de muziek van Richard Wagner. Daarbij komt de opera Rienzi ter sprake, die dit jaar de openingsproductie van de Festspiele vormt.
Wagner benadrukt dat binnen Bayreuth niemand ontkent dat Hitler een groot bewonderaar van Richard Wagner was. Juist daarom vindt zij het belangrijk om deze opera kritisch te benaderen.
Volgens haar gaat Rienzi niet alleen over de opkomst van een volksleider, maar ook over diens ondergang en machtswaan. Zij ziet het als een kerntaak van de Bayreuther Festspiele om dergelijke werken steeds opnieuw vanuit hedendaags perspectief te interpreteren.
Kunst en historische verantwoordelijkheid horen bij elkaar
De festivaldirecteur verwerpt de suggestie dat artistieke kwaliteit belangrijker zou zijn dan historische zelfreflectie. Volgens haar zijn kunst en de verwerking van het verleden juist onlosmakelijk met elkaar verbonden.
Zij wijst erop dat Bayreuth de afgelopen jaren meerdere initiatieven heeft genomen om de eigen geschiedenis kritisch te onderzoeken, onder meer via het discussieplatform Diskurs Bayreuth en vernieuwende en soms controversiële ensceneringen van Wagners opera’s.
Tegelijkertijd ziet Wagner nog altijd ruimte voor verder historisch onderzoek. Zo zouden volgens haar nog archieven in particulier familiebezit toegankelijk moeten worden gemaakt, zodat historici een completer beeld kunnen krijgen van de geschiedenis van de Wagner-familie.
‘Niet alleen feestvieren’
Aan het einde van het interview kijkt Katharina Wagner vooruit naar de jubileumeditie van de Bayreuther Festspiele. Haar wens is dat het publiek niet alleen een artistiek hoogstaand festival beleeft, maar dat het jubileum ook aanleiding blijft geven tot kritische reflectie.
Volgens haar is de uitzonderlijke akoestiek van het Festspielhaus alleen niet voldoende om een jubileum van deze omvang betekenis te geven. “We moeten niet alleen feestvieren, maar ook kritisch feestvieren”, vat zij haar visie samen.
