Duitse steden, gemeenten en districten luiden de noodklok over hun financiële situatie. Volgens vertegenwoordigers van lokale overheden dreigen de tekorten de komende jaren op te lopen tot bijna 30 miljard euro per jaar. De reserves zijn op veel plaatsen uitgeput, terwijl de rentelasten blijven stijgen.
De waarschuwing komt van de belangrijkste belangenorganisaties van Duitse gemeenten. Zij vrezen dat de financiële problemen inmiddels zo groot zijn geworden dat de kwaliteit van publieke voorzieningen verder onder druk komt te staan.
Scholen, wegen en zwembaden onder druk
Voor veel inwoners zijn de gevolgen volgens de gemeenten al zichtbaar. Scholen en kinderopvanglocaties worden niet of slechts beperkt gemoderniseerd, wegen blijven langer in slechte staat en voorzieningen zoals zwembaden en bibliotheken moeten soms sluiten.
Ook op sociaal terrein lopen gemeenten tegen grenzen aan. De financiering van daklozenopvang, sportverenigingen en lokaal openbaar vervoer wordt steeds moeilijker.
De burgemeester van Leipzig, Burkhard Jung, tevens voorzitter van de Duitse Vereniging van Steden (Deutscher Städtetag), noemt de situatie ernstig. Zo moest Leipzig afzien van de bouw van een nieuwe muziekschool vanwege geldgebrek.
Volgens Jung worden gemeenten te vaak behandeld als uitvoerders van nationaal beleid, zonder dat daar voldoende financiële middelen tegenover staan.
Kritiek op nieuwe hervormingen
De lokale overheden maken zich daarnaast zorgen over verschillende hervormingen die momenteel in voorbereiding zijn. Vooral geplande veranderingen in de ouderenzorg, de ziekenhuissector en de wettelijke ziektekostenverzekering zouden volgens hen extra kosten veroorzaken.
Jung wijst erop dat een hervorming van de ouderenzorg gemeenten juist niet ontlast, maar naar verwachting ongeveer één miljard euro extra zal kosten.
Gemeenten vinden dat nieuwe wettelijke verplichtingen niet langer mogen worden opgelegd zonder een passende financiering.
‘Wie bestelt, moet ook betalen’
Een centraal verwijt is dat de federale overheid en de deelstaten steeds meer kosten doorschuiven naar het lokale niveau.
Achim Brötel, voorzitter van de Duitse Landkreistag (de koepelorganisatie van Duitse districten), stelt dat gemeenten al jaren financiële lasten moeten overnemen waarvoor zij oorspronkelijk niet verantwoordelijk waren.
Hij wijst daarbij op zogenoemde verzekeringsvreemde uitgaven binnen het Duitse sociale zekerheidsstelsel. Dat zijn uitgaven die niet rechtstreeks verband houden met de oorspronkelijke taak van bijvoorbeeld de pensioen-, zorg- of ziektekostenverzekeringen, maar wel uit die fondsen worden betaald.
Volgens Brötel ontbreekt in Berlijn de politieke bereidheid om dit probleem structureel aan te pakken.
Vertrouwen in de overheid staat op het spel
De vertegenwoordigers van de gemeenten waarschuwen dat de gevolgen verder reiken dan alleen begrotingscijfers. Wanneer scholen verouderen, wegen verslechteren en publieke voorzieningen verdwijnen, kan ook het vertrouwen van burgers in de overheid afnemen.
Brötel spreekt zelfs van een toenemende instabiliteit van het systeem als de huidige ontwikkeling doorzet.
Om aandacht te vragen voor de situatie organiseren steden en gemeenten binnenkort een landelijke actiedag onder het motto “Kommunen am Limit” (Gemeenten op de grens van hun mogelijkheden). De financiële problemen van de lokale overheden staan deze week bovendien op de agenda van het overleg tussen bondskanselier Friedrich Merz en de minister-presidenten van de Duitse deelstaten.
