In de Duitse miljoenenstad München is een voormalig kantoorgebouw omgebouwd tot woonruimte voor dak- en thuisloze vrouwen. Het project laat zien hoeveel potentieel er schuilt in leegstaande kantoorruimtes, maar maakt tegelijk duidelijk waarom zulke verbouwingen in Duitsland nog altijd uitzonderlijk zijn. De appartementen worden beheerd door de Diakonie München und Oberbayern, een protestants-christelijke hulporganisatie die zich onder meer bezighoudt met maatschappelijke opvang en begeleiding.
Van kantoor naar woongebouw
Het gebouw in het westen van München deed jarenlang dienst als kantoorlocatie. Tot eind vorig jaar werd het met steun van de stad verbouwd tot wooncomplex. Inmiddels wonen er 33 vrouwen tussen de 48 en 80 jaar oud, allemaal met een verleden van woningnood of dakloosheid.
In een reportage van de Bayerische Rundfunk vertelt bewoonster Chrissi Kern dat zij bijna twee jaar op de wachtlijst stond voordat zij een appartement kreeg toegewezen. In de tussentijd was zij zelfs dakloos. Nu beschikt zij over een eigen keuken, badkamer en uitzicht op het groen. Voor haar betekent het appartement veel meer dan alleen een dak boven het hoofd.
Het project werkt volgens het zogenoemde Housing First-principe. Dat model wordt ook in Nederland steeds vaker besproken. De kern ervan: mensen krijgen eerst een stabiele woning en pas daarna eventuele begeleiding. Wonen is dus geen beloning voor “goed gedrag”, maar het vertrekpunt voor herstel en stabiliteit.
Volgens de leiding van het project krijgen bewoners een huurcontract voor onbepaalde tijd. Hulpverlening en verhuur zijn strikt van elkaar gescheiden. Bewoners hoeven daardoor niet bang te zijn dat zij hun woning verliezen als zij begeleiding weigeren.
Leegstaande kantoren als oplossing?
Het Münchense project raakt aan een bredere discussie die in heel Duitsland speelt: kunnen leegstaande kantoren helpen bij het verminderen van de woningnood? Volgens cijfers van de vastgoedbank van de Volks- en Raiffeisenbanken staat op de belangrijkste kantoorlocaties in Beieren inmiddels ongeveer 1,8 miljoen vierkante meter kantoorruimte leeg. Dat komt neer op een leegstandspercentage van 6,3 procent. In München ligt dat zelfs rond de acht procent.
Tegelijkertijd blijft de woningbouw achter. In Beieren werden in 2025 bijna 14 procent minder woningen opgeleverd dan een jaar eerder. Vooral in steden als München is betaalbare woonruimte schaars geworden. De huren behoren er tot de hoogste van Duitsland. De combinatie van toenemende kantoorleegstand en woningtekort leidt daarom steeds vaker tot de vraag of bestaande gebouwen sneller kunnen worden omgevormd tot woningen.
Waarom zulke projecten toch zeldzaam blijven
Toch waarschuwen Duitse belangenorganisaties van huiseigenaren voor al te hoge verwachtingen. Een kantoor ombouwen tot appartementen blijkt in de praktijk vaak ingewikkeld en duur. Zo moeten gebouwen voldoen aan strengere eisen voor brandveiligheid en geluidsisolatie. Daarnaast zijn nieuwe leidingen, badkamers en keukens nodig. Ook vergunningstrajecten kunnen lang duren. Bovendien geldt: als een pand eenmaal woonruimte is geworden, is terugkeer naar kantoorfunctie meestal nauwelijks nog mogelijk.
Architect Rudolf Hierl van de Bond van Duitse Architecten ziet desondanks kansen. Vooral kantoorgebouwen uit de jaren tachtig zouden vaak geschikt zijn voor herontwikkeling. Veel van die panden beschikken al over stevige constructies en goede isolatie. Volgens hem kan de verbouwing relatief snel verlopen — mits het gebouw daarvoor geschikt is.
Geen wondermiddel, wel een mogelijke bouwsteen
Het project in München wordt in Duitsland niet gezien als dé oplossing voor de woningcrisis. Daarvoor zijn de technische, juridische en financiële obstakels te groot. Maar het voorbeeld laat wel zien dat leegstaande kantoren onder de juiste omstandigheden een rol kunnen spelen in het verlichten van de woningnood. Voor de vrouwen in het voormalige kantoorpand betekent het project in ieder geval iets veel concreters: een vaste woonplek en opnieuw een zekere toekomst.
