Met het oog op de parlementsverkiezingen in Hongarije op 12 april groeit in Duitsland de druk om de Europese Unie bestuurlijk te hervormen. Aanleiding is de vrees dat één lidstaat – in dit geval Hongarije onder premier Viktor Orbán – belangrijke besluiten kan blijven blokkeren, met name rond steun aan Oekraïne. Volgens vooraanstaande Duitse politici moet de EU sneller en daadkrachtiger kunnen optreden in een wereld waarin geopolitieke spanningen toenemen.
Duitse ministers willen einde aan unanimiteit
De Duitse minister van Buitenlandse Zaken Johann Wadephul (CDU) pleit ervoor om het zogeheten unanimiteitsprincipe af te schaffen in het buitenlands en veiligheidsbeleid. Dat principe houdt in dat alle EU-lidstaten het eens moeten zijn voordat een besluit kan worden genomen.
In plaats daarvan wil Wadephul overstappen op besluitvorming met een gekwalificeerde meerderheid. Dat betekent dat 55 procent van de lidstaten moet instemmen, die samen minstens 65 procent van de EU-bevolking vertegenwoordigen.
Aanleiding voor zijn voorstel zijn recente blokkades door Hongarije, onder meer bij een EU-lening van 90 miljard euro voor Oekraïne.
Weber: Europa mag geen speelbal worden
Ook Manfred Weber, leider van de Europese Volkspartij (EVP), schaart zich achter dit voorstel. Volgens hem kan Europa zich geen verlammende besluitvorming meer veroorloven. Hij waarschuwt dat de EU anders een speelbal dreigt te worden van wereldmachten als de Verenigde Staten, Rusland en China. Alleen een eensgezind en snel handelend Europa kan volgens Weber zijn belangen effectief verdedigen.
Hongaarse verkiezingen als kantelpunt
De discussie komt op een cruciaal moment: in Hongarije gaan kiezers binnenkort naar de stembus. In de peilingen ligt de oppositiepartij van kandidaat Péter Magyar voor op de partij van Orbán. Toch willen Duitse politici zich niet afhankelijk maken van de verkiezingsuitslag. Zij streven naar structurele veranderingen binnen de EU, ongeacht wie in Boedapest aan de macht komt.
Kritiek: hervorming is niet zo eenvoudig
Niet iedereen is overtuigd. Anton Hofreiter van de Groenen noemt het voorstel te simplistisch. Hij wijst erop dat ook het afschaffen van het unanimiteitsprincipe zelf alleen unaniem kan worden besloten. Bovendien zouden kleinere lidstaten hun vetorecht niet zomaar willen opgeven, omdat dit een belangrijk middel is om invloed te houden binnen de EU.
Hofreiter stelt daarom een tussenoplossing voor: het vetorecht blijft bestaan, maar kan alleen worden ingezet als minstens vier lidstaten gezamenlijk bezwaar maken tegen een besluit.
Wat betekent dit voor Europa?
De discussie raakt aan een fundamentele vraag: hoe bestuurbaar moet de Europese Unie zijn in tijden van internationale spanningen?
Voor Nederland is dit debat relevant, omdat ook Den Haag afhankelijk is van snelle en effectieve EU-besluitvorming – bijvoorbeeld bij sancties tegen Rusland of militaire steun aan Oekraïne. Tegelijkertijd profiteert Nederland als middelgrote lidstaat juist van het bestaande systeem, waarin elk land een stem heeft.
De uitkomst van de Hongaarse verkiezingen kan de discussie versnellen, maar de kans op snelle hervormingen lijkt voorlopig klein. Daarvoor is immers precies datgene nodig wat ter discussie staat: unanimiteit.
Wil jij de volgende brief ook in je mailbox?
Ontvang elke maand een persoonlijke Berlijnse Brief — gratis en exclusief in je inbox.
Let op: Heb je geen bevestigingsmail ontvangen? Controleer dan even je spambox – het kan zijn dat onze mail daar per ongeluk is beland.
