In Duitsland woedt een nieuwe discussie over zwartrijden in het openbaar vervoer. Volgens minister van Justitie Stefanie Hubig (SPD) zijn er “goede redenen” om het strafbaar stellen van zwartrijden te heroverwegen. Het voorstel maakt deel uit van een bredere hervorming van het Duitse strafrecht – en stuit direct op stevige politieke weerstand.
Wat is er nu aan de hand?
Wie in Duitsland zonder geldig vervoersbewijs reist, pleegt momenteel een strafbaar feit: het zogenoemde “Erschleichen von Leistungen” (het verkrijgen van een dienst zonder te betalen). Dit is vastgelegd in paragraaf 265a van het Duitse strafwetboek.
In de praktijk betekent dit:
- zwartrijders riskeren een boete
- wie die boete niet kan betalen, kan uiteindelijk in de gevangenis belanden
- dit gebeurt via de zogenoemde “Ersatzfreiheitsstrafe” (vervangende hechtenis)
Hubig wil dit systeem herzien. Volgens haar kost de strafrechtelijke aanpak veel capaciteit binnen justitie, terwijl die middelen elders beter kunnen worden ingezet.
Kosten en kritiek: miljoenen per jaar
De roep om verandering komt niet alleen uit de politiek. Ook de Deutscher Anwaltverein (Duitse advocatenvereniging, DAV) pleit al langer voor afschaffing van de strafbaarstelling.
Volgens de advocatenvereniging:
- kost de huidige aanpak de Duitse belastingbetaler jaarlijks ongeveer 200 miljoen euro
- is het maatschappelijke nut van strafrechtelijke vervolging twijfelachtig
- leidt het systeem tot disproportionele gevolgen, vooral voor mensen met een laag inkomen
De DAV pleit daarom voor een “echte decriminalisering”: zwartrijden zou volledig uit het strafrecht moeten verdwijnen en bijvoorbeeld alleen nog als administratieve overtreding moeten worden behandeld.
Politiek verzet: CDU/CSU fel tegen
Niet iedereen is overtuigd. De conservatieve partijen CDU/CSU wijzen het voorstel resoluut af. Volgens CDU-politicus Günter Krings is het plan misplaatst.
De belangrijkste argumenten van de tegenstanders:
- zonder strafrecht zou controle op zwartrijden moeilijker worden
- controleurs kunnen nu iemand vasthouden totdat de politie arriveert
- het risico bestaat dat meer mensen zonder ticket gaan reizen
- hogere kosten zouden uiteindelijk worden doorberekend aan betalende reizigers
Binnen de huidige coalitie van SPD en CDU/CSU ligt het onderwerp gevoelig. Tijdens eerdere onderhandelingen werd het idee al besproken, maar uiteindelijk terzijde geschoven.
Breder debat: waar ligt de grens van het strafrecht?
De discussie past in een bredere beweging in Duitsland om het strafrecht te moderniseren. Daarbij staat de vraag centraal welke gedragingen nog strafbaar moeten zijn – en welke niet.
Zwartrijden is daarin een typisch voorbeeld:
- het veroorzaakt economische schade
- maar wordt ook gezien als een sociaal probleem (zoals armoede en schulden)
Wat betekent dit concreet?
Voorlopig verandert er nog niets. Het voorstel van Hubig is een politieke denkrichting en nog geen wetswijziging. Bovendien lijkt invoering op korte termijn onwaarschijnlijk, gezien het verzet van CDU/CSU. Wel is duidelijk dat het onderwerp opnieuw op de politieke agenda staat en dat de discussie over de grenzen van het strafrecht in Duitsland voorlopig nog niet is afgerond.
Wil jij de volgende brief ook in je mailbox?
Ontvang elke maand een persoonlijke Berlijnse Brief — gratis en exclusief in je inbox.
Let op: Heb je geen bevestigingsmail ontvangen? Controleer dan even je spambox – het kan zijn dat onze mail daar per ongeluk is beland.
