In de Bondsdag (het Duitse parlement) is vandaag tijdens de jaarlijkse Holocaust-Gedenkstunde stilgestaan bij de slachtoffers van het nationaalsocialisme. Gastspreker was de Holocaust-overlevende Tova Friedman. Als kind overleefde zij het vernietigingskamp Auschwitz-Birkenau. In een indrukwekkende rede riep zij op om te blijven luisteren naar de laatste ooggetuigen van de Holocaust, zolang dat nog mogelijk is.
Friedman waarschuwde de Duitse politiek nadrukkelijk voor het opnieuw opvlammen van antisemitisme wereldwijd. Volgens haar is haat tegen Joden niet verdwenen, maar van gedaante veranderd.
“Ik ben uw getuige”
Tova Friedman werd in 1938 geboren in Gdingen bij Danzig (het huidige Gdynia in Polen) en werd als vijfjarig kind samen met haar moeder gedeporteerd naar Auschwitz-Birkenau. Ze behoort tot een steeds kleiner wordende groep mensen die het grootste vernietigingskamp van de nazi’s hebben overleefd.
In haar toespraak zei Friedman dat zij behoort tot “de kinderen voor wie Hitler bang was”. Zijn doel was immers om geen getuigen van de misdaden achter te laten. “Ik ben uw getuige,” zei ze tegen de vertegenwoordigers van de Duitse staat, de parlementsleden en de bezoekers op de tribune. Ze kondigde aan een waarheid te delen “die pijnlijk is, maar noodzakelijk”.
“Erinnere dich”
Friedman vertelde hoe zij en haar moeder Auschwitz levend verlieten, hand in hand. Haar moeder fluisterde haar toen één woord toe: “Erinnere dich” – herinner je. “Sindsdien herinner ik mij elke dag,” aldus Friedman.
Auschwitz was het grootste concentratie- en vernietigingskamp van het naziregime. Meer dan een miljoen mensen, voornamelijk Joden, werden er vermoord. De persoonlijke herinneringen van overlevenden geven volgens Friedman een menselijk gezicht aan wat anders onvoorstelbaar blijft.
Samen met haar kleinzoon Aron Goodman bereikt Friedman inmiddels ook jonge mensen via sociale media. Op TikTok plaatsen zij korte video’s waarin zij vertellen over de Shoah, de Hebreeuwse benaming voor de Holocaust, en het belang van herinnering.
Antisemitisme in nieuwe gedaanten
In haar rede ging Friedman uitvoerig in op het hedendaagse antisemitisme. “Antisemitisme is niet verdwenen, het heeft zich aangepast,” zei de inmiddels 87-jarige overlevende. Joden worden volgens haar opnieuw tot zondebok gemaakt voor maatschappelijke problemen.
Vaak verschuilt antisemitisme zich tegenwoordig achter antizionistische taal en verspreidt het zich razendsnel via sociale media. Juist dat maakt het gevaarlijk, aldus Friedman, omdat het ook weerklank vindt in kringen die zichzelf zien als kritisch en moreel bewust.
Ze citeerde de Britse rabbijn en filosoof Jonathan Sacks: “Om een land te verdedigen heb je een leger nodig. Om een beschaving te verdedigen heb je onderwijs nodig.”
Waarschuwing van Bondsdagvoorzitter Klöckner
De herdenking werd geopend door Bondsdagvoorzitter Julia Klöckner. Zij waarschuwde ervoor om antisemitische woorden en daden nooit te bagatelliseren. “Voor Joodse vrouwen en mannen is het ook in ons land gevaarlijker geworden,” stelde zij. Mensen worden aangevallen enkel omdat zij Joods zijn.
Duitsers mogen volgens Klöckner nooit onverschillig reageren wanneer Joodse huizen of winkels worden gemarkeerd of wanneer Joodse burgers worden buitengesloten, lastiggevallen of aangevallen. Dat staat haaks op de waarden van Duitsland, benadrukte zij.
De jaarlijkse Holocaust-Gedenkstunde vindt plaats rond 27 januari, de dag waarop in 1945 het vernietigingskamp Auschwitz door het Rode Leger werd bevrijd. Tussen de toespraken door klonk muziek van componisten die zelf slachtoffer waren van de nationaalsocialistische vervolging.
