Geweld, misbruik en stalking zijn voor veel vrouwen in Duitsland geen uitzonderingen, maar een harde realiteit. Dat blijkt uit een een landelijk onderzoek naar niet-gemelde criminaliteit (in Duitsland aangeduid als Dunkelfeld). Deze studie laat zien dat het overgrote deel van de geweldservaringen nooit wordt aangegeven bij de politie. De studie werpt voor het eerst ook een systematische blik op de ervaringen van mannen en laat zien hoe wijdverbreid psychische, fysieke en digitale vormen van geweld zijn.
Wat is de Dunkelfeld-studie?
De studie met de titel Lebenssituation, Sicherheit und Belastung im Alltag is uitgevoerd in opdracht van het Bundeskriminalamt (de Duitse federale recherche), samen met het Duitse ministerie van Familie en het ministerie van Binnenlandse Zaken. Het gaat om een grootschalig onderzoek naar ervaringen met geweld die niet of nauwelijks in officiële politiecijfers terugkomen.
In totaal deden 15.000 vrouwen en mannen tussen de 16 en 85 jaar mee aan digitale en persoonlijke interviews. Zij werden bevraagd over geweld binnen relaties, maar ook daarbuiten: van lichamelijke en seksuele agressie tot stalking, intimidatie en digitale vormen van mishandeling.
Wat verstaan de onderzoekers onder geweld?
De onderzoekers hanteren een brede definitie. Geweld omvat alle handelingen die erop gericht zijn anderen te verwonden, te schaden of in hun zelfbeschikking te beperken. Dat gaat dus niet alleen om slaan of seksueel misbruik, maar ook om psychische druk, ernstige beledigingen, bedreigingen, financiële controle of het zonder toestemming verspreiden van naaktbeelden via sociale media. Juist deze vormen van geweld zijn vaak moeilijk strafrechtelijk te vervolgen en blijven daardoor vaak onder de radar.
Geweld tegen vrouwen: vaker en ernstiger
De uitkomsten zijn confronterend. Bijna de helft van alle vrouwen in Duitsland maakt in de loop van haar leven psychisch geweld mee. Achttien procent wordt slachtoffer van lichamelijk geweld. Vrouwen worden niet alleen vaker getroffen, maar raken ook vaker ernstig gewond en geven aanzienlijk vaker aan angst te hebben om hun leven.
Veel vrouwen krijgen bovendien met meerdere vormen van geweld tegelijk te maken: fysieke mishandeling, seksuele dwang, psychische onderdrukking en stalking. Volgens de studie lopen vooral jonge vrouwen met een migratieachtergrond een verhoogd risico.
En mannen dan?
Ook mannen blijken regelmatig slachtoffer van geweld. Veertig procent van de mannen zegt ooit psychisch geweld te hebben ervaren binnen een huidige of eerdere relatie. Veertien procent kreeg te maken met lichamelijk geweld. Opvallend is dat mannen vooral controle ervaren van (ex-)partners, terwijl pesterijen, bedreigingen en stalking vaak online plaatsvinden en meestal door andere mannen worden gepleegd. Dat geldt ook voor seksuele agressie buiten relaties.
Kinderen, jongeren en queer personen extra kwetsbaar
Een van de meest schokkende bevindingen: volgens de studie maakt elke tweede inwoner van Duitsland in zijn of haar jeugd geweld door ouders mee. Een op de drie kinderen is getuige van huiselijk geweld tussen vader en moeder. Deze ervaringen vergroten later de kans om opnieuw slachtoffer te worden.
Jongeren tussen de 16 en 24 jaar rapporteren bovendien relatief vaak ervaringen met zogeheten K.O.-Tropfen (bedwelmende middelen die heimelijk in drankjes worden gedaan). In totaal komt vijf procent van de bevolking daar in de loop van het leven mee in aanraking. Ook queer personen – mensen die zich identificeren als lesbisch, homoseksueel, biseksueel of transgender – blijken bovengemiddeld vaak slachtoffer van geweld.
Reactie van de Duitse regering
De Duitse regering wil nu werk maken van betere bescherming. Kernstuk is het zogeheten Gewalthilfegesetz (wet ter bescherming en ondersteuning van slachtoffers van geweld), dat nog onder de vorige coalitie van sociaaldemocraten, groenen en liberalen werd voorbereid. Het wetsvoorstel voorziet onder meer in een wettelijk recht op een plek in een vrouwenopvang.
Volgens minister van Familie Karin Prien (CDU) moet het wetsvoorstel zorgen voor betere toegang tot bescherming en advies. Daarnaast komt er een landelijke voorlichtingscampagne en moeten daders verplicht therapie volgen om hun gewelddadige gedrag aan te pakken.
Ook minister van Binnenlandse Zaken Alexander Dobrindt (CSU) kondigde strengere maatregelen aan. Rechters moeten in de toekomst bijvoorbeeld elektronische enkelbanden kunnen opleggen om contact- en gebiedsverboden beter te handhaven. Daarnaast wil de regering het gebruik van K.O.-druppels zwaarder bestraffen, vergelijkbaar met het gebruik van een wapen.
Kritiek van hulporganisaties en oppositie
Hulporganisaties zijn voorzichtig positief, maar wijzen op blijvende tekortkomingen. Claudia Igney van de Bundesverband Frauenberatungsstellen und Frauennotrufe (bff), de landelijke koepel van vrouwenopvang en hulplijnen in Duitsland, benadrukt dat alleenstaande ouders – meestal moeders – een verhoogd risico op armoede lopen. Dat maakt het moeilijk om een gewelddadige relatie daadwerkelijk te verlaten. Ook zou in familierechtbanken het omgangsrecht van vaders nog te vaak zwaarder wegen dan de veiligheid van moeders.
Vanuit de oppositie spreekt Britta Haßelmann (Groenen) van een “massaal geweldsprobleem”. Zij dringt aan op snelle en consequente uitvoering van het Gewalthilfegesetz, de Duitse wet die slachtoffers van geweld recht geeft op bescherming en hulp. Dat zou moeten met laagdrempelige hulp en extra bescherming voor vrouwen en queer personen.
De nieuwe studie laat zien hoe groot de kloof is tussen officiële politiecijfers en de dagelijkse werkelijkheid. Geweld blijft in Duitsland in overgrote mate onzichtbaar, terwijl de impact op levens enorm is. De aangekondigde maatregelen zijn een stap vooruit, maar volgens deskundigen en hulporganisaties alleen effectief als bescherming, preventie en ondersteuning structureel prioriteit krijgen
