Duitse dienstplicht mogelijk al in januari terug? Politieke druk neemt toe
De discussie over de herinvoering van de dienstplicht in Duitsland krijgt opnieuw vaart. Johannes Winkel, voorzitter van de jongerenorganisatie van de CDU (Christlich Demokratische Union), pleit voor een snelle terugkeer – mogelijk al in januari. Volgens hem schiet het huidige beleid tekort om de Bundeswehr (het Duitse leger) snel genoeg te versterken.
Kritiek op ‘bureaucratische aanpak’
Sinds begin 2026 geldt een nieuw systeem voor militaire dienst in Duitsland. Alle 18-jarige mannen ontvangen een vragenlijst van de Bundeswehr, waarin zij onder meer informatie moeten geven over hun fysieke conditie, vaardigheden en bereidheid om in dienst te gaan. Het invullen is verplicht; wie niet reageert, riskeert een boete. Voor vrouwen blijft deelname vrijwillig.
Volgens Winkel is dit onvoldoende. Hij noemt het versturen van vragenlijsten een omslachtige en ineffectieve aanpak. Duitsland kampt al jaren met een tekort van tienduizenden militairen. “We maken geen indruk door formulieren rond te sturen,” is de kern van zijn kritiek.
Politieke verdeeldheid in Berlijn
De Duitse regering, een coalitie van CDU en SPD (Sozialdemokratische Partei Deutschlands), is het niet eens over de vraag of de dienstplicht daadwerkelijk moet terugkeren. Wel bestaat er overeenstemming over een vorm van vrijwillige dienst, die via de nieuwe wet wordt gestimuleerd. Minister van Defensie Boris Pistorius (SPD) hoopt met dit systeem jaarlijks tot 20.000 nieuwe militairen te werven. Maar de vraag is of dat voldoende is, gezien de groeiende veiligheidsspanningen in Europa.
Opstartproblemen en verwarring
De invoering van het nieuwe systeem verloopt niet zonder problemen. Zo ontstond er onduidelijkheid over een bepaling in de wet die suggereerde dat mannen tussen de 17 en 45 jaar toestemming nodig zouden hebben van de Bundeswehr om langer dan drie maanden in het buitenland te verblijven. Het ministerie van Defensie heeft inmiddels verduidelijkt dat deze regel in vredestijd niet wordt toegepast. “Iedereen kan gewoon reizen,” aldus het ministerie.
Waarom de discussie nu terug is
De oorlog in Oekraïne en de verslechterde veiligheidsrelatie met Rusland hebben de discussie over defensie in Duitsland fundamenteel veranderd. Binnen de NAVO geldt een sterke krijgsmacht als essentieel voor afschrikking. Duitsland probeert daarom zijn leger opnieuw op te bouwen na jaren van bezuinigingen en te lage investeringen. De vraag is alleen hoe snel dat kan – en of vrijwillige instroom voldoende is.
Historische achtergrond van de dienstplicht
De dienstplicht werd in Duitsland in 1956 ingevoerd onder bondskanselier Konrad Adenauer. Het idee was om het leger stevig in de samenleving te verankeren, als onderdeel van een democratische rechtsstaat. Het concept van de “burger in uniform” moest voorkomen dat het leger een gesloten machtsstructuur zou worden, zoals tijdens het naziregime.
In 2011 werd de dienstplicht opgeschort onder toenmalig minister van Defensie Karl-Theodor zu Guttenberg. Sindsdien bestaat de Bundeswehr uit vrijwillige militairen. Die opschorting kan relatief eenvoudig worden teruggedraaid, omdat de dienstplicht nooit volledig uit de grondwet is geschrapt.
Wat betekent dit voor Nederland?
Voor Nederland is de discussie relevant in het bredere kader van Europese veiligheid en NAVO-samenwerking. Als Duitsland zijn defensiebeleid ingrijpend verandert, kan dat gevolgen hebben voor gezamenlijke militaire inzet en strategische planning binnen Europa.
Wil jij de volgende brief ook in je mailbox?
Ontvang elke maand een persoonlijke Berlijnse Brief — gratis en exclusief in je inbox.
Let op: Heb je geen bevestigingsmail ontvangen? Controleer dan even je spambox – het kan zijn dat onze mail daar per ongeluk is beland.
