Tijdens het eerste officiële bezoek van de Syrische overgangspresident Ahmed al-Scharaa aan Berlijn heeft bondskanselier Friedrich Merz een ambitieus en politiek gevoelig doel geformuleerd: binnen drie jaar moet 80 procent van de Syrische vluchtelingen in Duitsland terugkeren naar hun land van herkomst. Het plan maakt deel uit van bredere gesprekken tussen Duitsland en Syrië over wederopbouw, migratie en economische samenwerking.
Bezoek aan Schloss Bellevue en economisch forum
De Syrische overgangspresident Ahmed al-Scharaa begon zijn bezoek aan Berlijn met een ontvangst door bondspresident Frank-Walter Steinmeier in Schloss Bellevue, de officiële residentie van het Duitse staatshoofd. Later op de dag nam hij deel aan een Duits-Syrisch economisch forum bij het Auswärtiges Amt (het Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken), waar de nadruk lag op wederopbouw en toekomstige samenwerking.
Versnelde terugkeer van Syrische vluchtelingen
Volgens Merz moet er snel werk worden gemaakt van een “betrouwbare terugkeeroptie”. Daarbij richt de Duitse regering zich vooral op mensen die geen recht (meer) hebben op verblijf in Duitsland of zich niet aan de wet houden. Om dat te organiseren, willen Duitsland en Syrië een gezamenlijke taskforce oprichten. Al op korte termijn staat een delegatiereis naar Syrië gepland om de praktische uitvoering te bespreken.
Tijdens de Syrische burgeroorlog vonden bijna een miljoen Syriërs bescherming in Duitsland, vooral in de jaren 2015 en 2016. Hun mogelijke terugkeer ligt al langer gevoelig, onder meer vanwege de instabiele veiligheidssituatie en de zwaar beschadigde infrastructuur in Syrië.
Merz: omstandigheden in Syrië zijn verbeterd
Merz benadrukte dat de situatie in Syrië volgens hem “fundamenteel is verbeterd” sinds de val van voormalig president Bashar al-Assad en het einde van de burgeroorlog ruim een jaar geleden. Daarom moet volgens de bondskanselier opnieuw worden gekeken naar de beschermingsstatus van Syrische vluchtelingen. Wie geen recht meer heeft op verblijf, zal Duitsland moeten verlaten, aldus Merz.
Ook de Duitse minister van Binnenlandse Zaken, Alexander Dobrindt, had vooraf al aangekondigd dat hij met al-Scharaa wilde spreken over vrijwillige terugkeer en gedwongen uitzettingen.
Duitsland belooft financiële steun en economische samenwerking
Naast migratie stond ook de wederopbouw van Syrië centraal. Duitsland wil ongeveer 200 miljoen euro beschikbaar stellen, onder meer voor de verbetering van de watervoorziening en het versterken van economische relaties.
De Duitse minister van Buitenlandse Zaken, Johann Wadephul, sprak van een duidelijke steun aan Syrië. Volgens hem liggen er op langere termijn grote kansen voor economische samenwerking.
Ook de Duitse minister van Economische Zaken, Katherina Reiche, ziet mogelijkheden voor Duitse bedrijven, bijvoorbeeld in de energie-, bouw- en technologiesector.
Al-Scharaa: Syrië is klaar voor investeringen
Al-Scharaa sprak tijdens zijn bezoek van een “nieuwe start” voor Syrië en riep Duitse bedrijven op om te investeren. Volgens hem zijn er inmiddels nieuwe wetten ingevoerd om investeringen beter te beschermen. Hij noemde Syrië, mede in het licht van spanningen in de regio, een “veilige haven” en benadrukte dat het land openstaat voor internationale samenwerking.
Kritiek en protesten in Duitsland
Het bezoek van al-Scharaa leidde tot stevige kritiek en protesten in Duitsland. Mensenrechtenorganisatie Pro Asyl stelde dat de ontvangst van de Syrische leider neerkomt op legitimatie van zijn regering. Ook zijn er zorgen over de behandeling van minderheden in Syrië. De huidige machthebbers worden ervan beschuldigd geweld tegen minderheden niet te voorkomen of daar zelfs bij betrokken te zijn. Al-Scharaa reageerde hierop door te stellen dat alle minderheden in Syrië hun rechten zullen krijgen.
Achtergrond: van jihadistische leider tot president
De 43-jarige al-Scharaa leidde eind 2024 islamistische milities die de macht in Syrië overnamen. Hij stond eerder aan het hoofd van de Al-Nusra-Front, een groepering die gelieerd was aan het terroristische netwerk Al-Qaida, en later van de opvolgende militie Hayat Tahrir al-Sham. Zijn internationale ontvangst – eerder in onder meer Washington, Parijs en Moskou – onderstreept hoe complex en controversieel de nieuwe machtsverhoudingen in Syrië zijn.
