De AfD blijft ruim aan kop in de peilingen voor de deelstaatverkiezingen in Saksen-Anhalt. Zes weken voor de verkiezingen van 6 september staat de partij op 41 procent. De CDU volgt op grote afstand met 24 procent. Toch zeggen die percentages nog niet alles over de vraag wie straks in Maagdenburg kan regeren.
Dat blijkt uit een nieuwe peiling van onderzoeksbureau Insa. Vooral de positie van de kleinere partijen kan grote gevolgen hebben voor de zetelverdeling. De SPD staat precies op de kiesdrempel van vijf procent, terwijl Groenen, FDP en BSW ieder op vier procent uitkomen.
Als meerdere van die partijen buiten het deelstaatparlement blijven, neemt de kans aanzienlijk toe dat de AfD met 41 procent van de stemmen toch een meerderheid van de zetels behaalt.
AfD op 41 procent in Saksen-Anhalt
De AfD is in Saksen-Anhalt door de deelstatelijke Verfassungsschutz, de Duitse binnenlandse veiligheidsdienst, aangemerkt als bewezen rechts-extremistisch. De partij wil na de verkiezingen voor het eerst in Duitsland een minister-president leveren. Lijsttrekker Ulrich Siegmund is de kandidaat voor die functie.
Volgens de peiling krijgt de AfD 41 procent van de stemmen. De CDU van de huidige minister-president Sven Schulze komt uit op 24 procent. Die verhoudingen wijken volgens de Tagesspiegel weinig af van eerdere peilingen. Die Linke staat met 14 procent op de derde plaats. De SPD haalt vijf procent. Groenen, FDP en het Bündnis Sahra Wagenknecht (BSW) komen ieder op vier procent en zouden daarmee volgens deze peiling niet in het parlement terugkeren. Voor het onderzoek werden tussen 14 en 21 juli duizend kiesgerechtigden in Saksen-Anhalt ondervraagd.
Kiesdrempel van 5 procent wordt cruciaal
Juist de partijen rond de kiesdrempel kunnen bepalen of de AfD haar grote voorsprong ook kan omzetten in een meerderheid van de zetels.
Insa-directeur Hermann Binkert stelt dat onder de huidige omstandigheden iets meer dan 42 procent van de stemmen nodig zou zijn voor een parlementaire meerderheid. Mocht ook de SPD onder de vijf procent zakken, dan krijgt de AfD volgens hem een reële kans om zelfstandig een meerderheid in het deelstaatparlement te behalen.
Het omgekeerde geldt eveneens. Als naast de SPD ook minstens één van de drie partijen die nu op vier procent staan de kiesdrempel haalt, wordt een absolute meerderheid voor de AfD volgens Binkert vrijwel onmogelijk.
De reden is dat stemmen op partijen die de kiesdrempel niet halen, niet worden meegenomen bij de verdeling van de parlementszetels. Daardoor kan een partij met aanzienlijk minder dan de helft van alle uitgebrachte stemmen toch meer dan de helft van de zetels krijgen.
Meer weten over de Duitse kiesdrempel? Lees waarom de grens van 5 procent grote gevolgen kan hebben voor de zetelverdeling en mogelijke coalities.
Huidige coalitie verliest meerderheid
De huidige regering van Saksen-Anhalt bestaat uit CDU, SPD en FDP. Met de percentages uit de nieuwe peiling zou die combinatie haar meerderheid verliezen. Daarmee wordt de vorming van een nieuwe regering bijzonder ingewikkeld. De CDU sluit samenwerking uit met zowel de AfD als Die Linke.
Wanneer de AfD geen eigen meerderheid behaalt, zou volgens de Tagesspiegel mogelijk een door de CDU geleide minderheidsregering overblijven. Die zou voor meerderheden in het parlement onder meer afhankelijk kunnen worden van samenwerking met Die Linke.
De onduidelijke verhoudingen hebben in Saksen-Anhalt de discussie over de zogenoemde Brandmauer opnieuw aangewakkerd: de politieke afspraak om niet met de AfD samen te werken.
Meerderheid heeft geen vertrouwen in Siegmund
De sterke positie van de AfD betekent niet dat een meerderheid van de ondervraagden vertrouwen heeft in lijsttrekker Ulrich Siegmund. Van de ondervraagden zegt 53 procent hem niet in staat te achten de problemen in Saksen-Anhalt goed aan te pakken. 38 procent heeft daar wel vertrouwen in.
De huidige minister-president Schulze scoort op dit punt nog slechter. 63 procent zegt geen vertrouwen in hem te hebben; een kwart beoordeelt hem positief. De AfD in Saksen-Anhalt kwam de afgelopen weken bovendien herhaaldelijk negatief in het nieuws. Zo zijn er beschuldigingen tegen kandidaten voor het deelstaatparlement wegens vermeende contacten met de neonazistische scene.
Ook vanuit het bedrijfsleven klinkt bezorgdheid over mogelijke regeringsdeelname van de AfD. Volgens een studie van het Deutsches Institut für Wirtschaftsforschung (DIW), een belangrijk Duits economisch onderzoeksinstituut, zou uitvoering van het verkiezingsprogramma van de partij ernstige economische gevolgen hebben.
Peiling is geen verkiezingsprognose
De nieuwe cijfers geven een momentopname. Opiniepeilingen kennen onzekerheidsmarges en zijn geen voorspelling van de verkiezingsuitslag. Afnemende partijbinding en het groeiende aantal kiezers dat pas kort voor de verkiezingen een keuze maakt, maken het voor onderzoeksbureaus bovendien moeilijker om de uitslag nauwkeurig in te schatten.
Op 6 september wordt duidelijk welke partijen daadwerkelijk in het deelstaatparlement van Saksen-Anhalt komen. Juist de strijd rond de kiesdrempel van 5 procent kan uiteindelijk bepalen of de AfD haar grote voorsprong kan vertalen in regeringsmacht.