Bratwurst uit een roestvrijstalen tank in plaats van van de slager. Wat nog futuristisch klinkt, ligt in delen van de wereld al op het bord. Een Duits bedrijf uit Düsseldorf wil met zogenoemd gekweekt vlees een nieuwe markt veroveren. In Europa blijft de deur voorlopig dicht, terwijl andere landen al toestemming hebben gegeven.
Wat is gekweekt vlees precies?
Het vlees dat in bioreactoren wordt gekweekt, wordt vaak “laborvlees” genoemd. De sector zelf spreekt liever van gekweekt of gecultiveerd vlees. Het gaat om dierlijke spier- of vetcellen die niet afkomstig zijn van geslachte dieren, maar in gecontroleerde tanks groeien. Daarvoor is slechts een klein celmonster van een levend dier nodig. Slachthuizen zijn bij deze productiemethode overbodig.
De cellen worden in tanks met een voedingsoplossing vermenigvuldigd en later verwerkt tot een product dat qua smaak en structuur sterk lijkt op traditioneel vlees. Slachthuizen zijn overbodig, wat ethische en ecologische problemen van de intensieve veehouderij kan verminderen.
Van Japanse kwartel tot bioreactor-bratwurst
Dat de technologie snel opschuift, bleek onlangs toen persbureau Bloomberg berichtte over gekweekt kwartelvlees van het Australische bedrijf Vow, inmiddels verkrijgbaar in tientallen restaurants. In de Verenigde Staten serveren restaurants al gekweekte zalm en varkensvlees, en zelfs bratwurst uit de bioreactor.
Ook in Singapore staat gekweekt kippenvlees op het menu. Volgens GEA-manager Frederieke Reiners kan dit soort producten op middellange termijn doorbreken naar bredere markten.
Een potentiële miljardenmarkt
Voor GEA, producent van industriële installaties voor de voedings- en farmaceutische industrie, zou dat een belangrijke groeimarkt zijn. Het concern verwacht dat nieuwe voedingsmiddelen zoals kweekvlees kunnen uitgroeien tot een markt van miljarden euro’s.
GEA is wereldwijd een grote speler: naar eigen zeggen wordt wereldwijd elke tweede liter bier en elke vierde verpakking spaghetti op GEA-installaties geproduceerd. Het bedrijf, onderdeel van de DAX, telt circa 18.000 medewerkers en behaalde in 2024 een omzet van 5,4 miljard euro.
Hoe groeit vlees zonder dier?
In test- en productiefaciliteiten domineren glanzende tanks en leidingen van roestvrij staal. Na het afnemen van enkele cellen groeien deze uit tot spierweefsel in grote bioreactoren. De cellen worden gevoed, vermenigvuldigd en gecombineerd met plantaardige bestanddelen tot een eetbaar product.
GEA beschikt volgens eigen zeggen over alle benodigde technologieën. In Hildesheim en Janesville (VS) heeft het bedrijf testcentra waar producenten nieuwe voedingsmiddelen kunnen ontwikkelen en opschalen.
Een markt die nog in de kinderschoenen staat
Toch blijft de praktijk voorlopig beperkt. Wereldwijd produceren slechts enkele bedrijven gekweekt vlees met GEA-technologie. De totale investeringen in deze sector worden geschat op zo’n twee miljard euro, een fractie van de omvang van de traditionele vleesindustrie.
Europa blijft op de rem staan
Een belangrijke remfactor is regelgeving. In de Europese Unie is de verkoop van gekweekt vlees nog niet toegestaan. Landen als Italië en Hongarije hebben productie en verkoop zelfs expliciet verboden. In de VS, Singapore, Australië en Israël zijn er wel vergunningen, zij het soms beperkt.
De weerstand in Europa hangt samen met de invloed van traditionele landbouw en vleesindustrie. Politiek wordt daar soms een cultureel argument aan toegevoegd: gekweekt vlees zou niet passen bij de nationale identiteit.
Voedsel voor elf miljard mensen
Volgens Reiners gaat die redenering voorbij aan de realiteit van een groeiende wereldbevolking. Als het aantal mensen stijgt richting elf miljard, is conventionele vleesproductie voor iedereen niet haalbaar, simpelweg door gebrek aan land. Daarbij komen milieuproblemen zoals vervuiling van bodem en grondwater en het grootschalige gebruik van antibiotica in de veehouderij.
Waarom hele dieren fokken, vraagt Reiners zich af, als uiteindelijk maar specifieke delen worden gebruikt? Gericht vlees kweken kan efficiënter zijn en bijdragen aan een stabiele voedselvoorziening.