Waar ooit om de paar minuten vliegtuigen opstegen en landden, verrijst de komende jaren een compleet nieuw stadsdeel. Op het terrein van de voormalige luchthaven Tegel in Berlijn komt ruimte voor duizenden woningen, innovatieve bedrijven, onderzoek, onderwijs en recreatie. Na jaren van voorbereiding breekt nu een nieuwe fase aan: in augustus start de eerste woningbouw.
Het voormalige vliegveld, dat eind 2020 zijn deuren sloot voor passagiersverkeer, beslaat ongeveer 500 hectare. Sinds 2021 is de terreinontwikkeling in handen van de gemeentelijke onderneming Berlin TXL Management GmbH.
Twee nieuwe wijken op één terrein
De herontwikkeling bestaat uit twee hoofdonderdelen. Rond de karakteristieke terminal ontstaat de Urban Tech Republic, een innovatie- en technologiecampus waar bedrijven, onderzoeksinstellingen en een hogeschool samenkomen. Verder naar het oosten wordt het Schumacher Quartier gebouwd, een nieuwe woonwijk met meer dan 5.000 woningen.
Daarnaast komen grote groengebieden en een landschapspark voor ontspanning en recreatie. Op termijn moeten tienduizenden mensen er kunnen wonen, werken, studeren en onderzoek doen. De ambitie is een CO₂-neutrale wijk die zoveel mogelijk draait op duurzame energie en zorgvuldig omgaat met grondstoffen.
Innovatiecampus groeit gestaag
Hoewel veel bouwprojecten nog moeten beginnen, zijn er al tientallen bedrijven actief op het voormalige vliegveld. Volgens Berlin TXL werken momenteel 42 bedrijven en instellingen op het terrein, samen goed voor ongeveer 450 medewerkers. Zij maken gebruik van bestaande gebouwen, zoals voormalige vrachthallen en hangars. De bedrijven richten zich onder meer op mobiliteit, energie, nieuwe materialen, sensortechnologie en digitale infrastructuur.
Een voorbeeld is Earthbound, een start-up die uit uitgegraven bouwgrond recyclebare leemstenen en mortel produceert. Een ander bedrijf, Projekt Q, ontwikkelt systemen voor terrein- en gebouwbewaking waarbij onder meer radar, drones, camera’s en audiosensoren worden ingezet. Deze technologie kan zowel voor civiele als militaire toepassingen worden gebruikt.
Testterrein voor nieuwe technologie
Een belangrijk pluspunt van de Urban Tech Republic is de beschikbare ruimte. Op ongeveer 60 hectare kunnen bedrijven nieuwe technieken onder realistische omstandigheden testen. Denk aan zelfrijdende voertuigen, drones en andere innovatieve toepassingen. Volgens de ontwikkelaars is dit een zeldzaam testgebied waar experimenten zowel technisch als juridisch veilig kunnen plaatsvinden. Juist die combinatie van productie, kantoorruimte en uitgebreide testmogelijkheden maakt de locatie aantrekkelijk voor jonge technologiebedrijven.
Eerste bouwkavels gaan nu in de verkoop
Tot nu toe vestigden bedrijven zich vooral in bestaande gebouwen. Daar komt verandering in. De eerste nieuw ontwikkelde kavels zijn inmiddels beschikbaar voor investeerders. De grond is voorzien van alle noodzakelijke infrastructuur, zoals energievoorziening en waterbeheer.
Volgens Berlin TXL staat de eerste overeenkomst met een investeerder op het punt te worden gesloten. Later dit jaar volgt een tweede perceel. Vanaf 2027 komt ongeveer 95.000 vierkante meter bedrijfsgrond beschikbaar, gevolgd door nog eens circa 124.000 vierkante meter in 2028. De grond wordt niet verkocht, maar in erfpacht uitgegeven. De deelstaat Berlijn blijft daardoor eigenaar van de terreinen.
Historische terminal krijgt nieuwe functie
Het iconische zeshoekige terminalgebouw van luchthaven Tegel blijft grotendeels behouden. Grote delen staan onder monumentenbescherming. Terminal A wordt de nieuwe locatie van de Berliner Hochschule für Technik (Technische Hogeschool Berlijn). De voorbereidende werkzaamheden zijn afgerond en de verbouwing start binnenkort. Begin jaren dertig moeten ongeveer 2.500 studenten er terechtkunnen.
Voor Terminal B is een centrum voor start-ups, innovatie en congressen gepland. De verbouwing daarvan begint naar verwachting in 2028. Terminal D krijgt een nieuwe bestemming als technologiecentrum voor mobiliteit, kunstmatige intelligentie en robotica. De ontwerpfase start volgend jaar.
Eerste woningen vanaf 2028
De grootste stap voor de woningbouw wordt deze zomer gezet. In het Schumacher Quartier bouwt de gemeentelijke woningcorporatie Degewo als eerste 337 appartementen. De voorbereidende werkzaamheden beginnen in augustus. De woningen moeten eind 2028 gereed zijn. De huren beginnen volgens Degewo vanaf zeven euro per vierkante meter, waarmee de woningen betaalbaar moeten blijven.
De gebouwen worden uitgevoerd als zogenoemde hout-hybrideconstructies, waarbij hout wordt gecombineerd met andere bouwmaterialen. De hele wijk krijgt een duurzaam karakter met hernieuwbare energie, regenwateropvang volgens het zogenoemde sponsstadprincipe en zo min mogelijk autoverkeer.
Ook de gemeentelijke woningcorporatie Gesobau ontwikkelt bouwlocaties. Daarnaast moeten woningbouwcoöperaties op termijn een belangrijke rol krijgen bij de verdere uitbreiding van de wijk.
Bereikbaarheid blijft voorlopig een uitdaging
De bereikbaarheid van het nieuwe stadsdeel blijft voorlopig een uitdaging. Jarenlang werd gesproken over verschillende oplossingen, variërend van een metroverlenging tot zelfs een magneetzweefbaan. Begin 2024 besloot de Berlijnse Senaat (het dagelijks bestuur van de deelstaat Berlijn) definitief te kiezen voor een nieuwe tramlijn.
De Berliner Verkehrsbetriebe (BVG), het openbaarvervoerbedrijf van Berlijn, werkt momenteel aan de eerste planfase. Als alles volgens planning verloopt, wordt de tramlijn rond 2034 aangesloten op metrolijn U6.
Tot die tijd wordt gezocht naar tijdelijke oplossingen. Daarbij wordt onder meer gedacht aan autonoom rijdende voertuigen die bezoekers en werknemers vanaf 2031 tussen het innovatiecentrum en bestaande stations van de U- en S-Bahn kunnen vervoeren.
Met de start van de woningbouw en de verkoop van de eerste bouwkavels komt de herontwikkeling van het voormalige vliegveld daarmee in een nieuwe fase. De komende jaren moet blijken hoe snel Berlijn zijn ambitie kan waarmaken om van Tegel een van de meest duurzame en innovatieve stadswijken van Duitsland te maken.
Bron: Berliner Morgenpost / dpa