Hoe zichtbaar is een wereldkampioenschap voetbal eigenlijk in het dagelijks leven? Die vraag stond centraal in een bijzonder onderzoeksproject van de Universiteit van Oldenburg. Studenten brachten tijdens het WK voetbal in kaart hoe het toernooi het straatbeeld, winkels en het gedrag van inwoners beïnvloedde. Daarbij stuitten ze op opvallende voorbeelden van voetbalmarketing.
WK fancultuur in Oldenburg als onderzoeksobject
Het project werd uitgevoerd aan het Instituut voor Materiële Cultuur van de Universiteit van Oldenburg, een stad in de Duitse deelstaat Nedersaksen. Onder leiding van hoogleraar Stefanie Samida onderzochten studenten hoe een mondiaal sportevenement zichtbaar wordt in het dagelijks leven.
Ze bekeken onder meer supportersartikelen, vlaggen, voetbalshirts, reclame-uitingen en de sporen van gezamenlijke voetbalavonden. Ook onderzochten ze hoe inwoners zich kleedden, hoe openbare ruimtes voor het WK werden aangekleed en hoe zowel voetbalfans als niet-fans het toernooi beleefden.
Van kaas tot hondenaccessoires
Een van de onderzoeksgroepen richtte zich op de manier waarop supermarkten inspeelden op het WK. De studenten ontdekten dat tal van producten een voetbaluitstraling hadden gekregen, ook als die oorspronkelijk weinig met de sport te maken hadden.
Zo vonden ze kaas in de vorm van een beker, hondenaccessoires met voetbalmotieven, een glazen voetbalschoen gevuld met whisky en zelfs een deurmat die voetbalmuziek afspeelde. Volgens de studenten was het tijdens het WK nauwelijks mogelijk boodschappen te doen zonder overal voetbalverpakkingen en speciale acties tegen te komen.
Niet alleen enthousiasme
De onderzoekers wilden nadrukkelijk niet alleen de ervaringen van voetbalfans vastleggen. Ook inwoners die weinig of niets met voetbal hebben, werden betrokken bij het onderzoek.
Volgens tutor Lisa Kersten blijkt dat een groot sporttoernooi zich nauwelijks laat negeren. Tegelijkertijd liepen de reacties sterk uiteen. Waar sommigen vooral plezier beleven aan het toernooi, kijken anderen kritischer naar de commercialisering van de sport en de politieke discussies rond de organisatie van het WK in Mexico, Canada en de Verenigde Staten.
Kritisch kijken naar alledaagse gewoonten
Voor veel studenten betekende het veldonderzoek dat zij hun eigen vanzelfsprekendheden moesten loslaten. Voetballiefhebbers werden geconfronteerd met kritische vragen over het toernooi, terwijl niet-fans juist onderzochten waarom het zo lastig is om aan de alomtegenwoordige voetbalcultuur te ontsnappen.
De universiteit kiest bewust voor een andere manier van verslaglegging. In plaats van een traditionele scriptie publiceren de studenten hun bevindingen stap voor stap in essays en blogartikelen. Daarnaast maken zij ansichtkaarten met prikkelende observaties die moeten aanzetten tot discussie over de rol van sport, consumptie en cultuur in het dagelijks leven.
De resultaten van het onderzoek worden de komende tijd stap voor stap gepubliceerd op het blog van het onderzoeksproject: www.dingsda.hypotheses.org
Bron:
Nordwest Zeitung: Von WM-Käse bis Whisky-Fußballschuh – Was Studierende in Oldenburg beobachtet haben
