De plannen van de AfD voor het onderwijs in Saksen-Anhalt zorgen voor discussie in Duitsland. De partij presenteert in aanloop naar de deelstaatverkiezingen een ambitieus programma dat volgens critici zou leiden tot een fundamentele verandering van het Duitse onderwijsstelsel.
Het thema onderwijs speelde lange tijd geen grote rol binnen de AfD, maar krijgt nu nadrukkelijk aandacht. In het verkiezingsprogramma voor Saksen-Anhalt werkt de partij haar ideeën uitgebreider uit dan ooit tevoren. Volgens de AfD is het Duitse onderwijs minder prestatiegericht geworden en te sterk beïnvloed door ideologische opvattingen.
Vergaande voorstellen
De plannen gaan verder dan enkele aanpassingen van lesprogramma’s. Zo wil de partij de huidige leerplicht versoepelen en thuisonderwijs door ouders mogelijk maken. Ook pleit de AfD voor aparte klassen voor kinderen met een beperking en voor gevluchte kinderen. Mocht de partij ooit deel uitmaken van een regering in Saksen-Anhalt, dan zou dat volgens deskundigen kunnen leiden tot een ingrijpende discussie over de inrichting van het onderwijs.
Wat kan een deelstaatregering veranderen?
Onderwijs is in Duitsland grotendeels een bevoegdheid van de zestien deelstaten. Daardoor hebben deelstaatregeringen relatief veel invloed op scholen, lesmethoden en onderwijsbeleid.
Toch betekent dat niet dat een nieuwe regering het onderwijs zomaar volledig kan omvormen. Volgens Nina Kolleck, hoogleraar onderwijs- en socialisatietheorie aan de Universiteit van Potsdam, beschikt het systeem over belangrijke beschermingsmechanismen. Tegelijkertijd ziet zij ook kwetsbare punten.
Zo kunnen leerplannen relatief snel worden aangepast. Ook politieke vorming op scholen, herinneringscultuur rond historische gebeurtenissen en subsidieregelingen voor wetenschap en onderzoek vallen onder de verantwoordelijkheid van een ministerie van Onderwijs.
Politieke vorming onder vuur
Een belangrijk discussiepunt binnen de plannen rond AfD onderwijs Saksen-Anhalt is het programma “Schule ohne Rassismus – Schule mit Courage” (School zonder racisme – school met moed).
Scholen mogen deze titel voeren wanneer minstens zeventig procent van de leerlingen zich uitspreekt tegen racisme en andere vormen van discriminatie. De AfD beschouwt het initiatief als politieke beïnvloeding en wil de ondersteuning ervan beëindigen.
Critici wijzen erop dat het programma juist gericht is op mensenrechten, democratische waarden en gelijke behandeling. Volgens Kolleck draait politieke vorming er juist om jongeren zelfstandig politieke standpunten te laten ontwikkelen op basis van feiten en eigen ervaringen.
Ambtenaren vormen een belangrijke rem
Volgens Heini Schmitt van vakorganisatie dbb Beamtenbund und Tarifunion beschikt het Duitse onderwijs over een belangrijke bescherming: de ambtenaren.
Veel leraren en onderwijsmedewerkers zijn ambtenaar. Zij leggen een eed af op de grondwet en zijn verplicht zich aan wet- en regelgeving te houden. Hun loyaliteit geldt niet aan een politieke partij of een tijdelijke regering, maar aan de democratische rechtsorde.
Wanneer een leidinggevende een opdracht geeft die in strijd is met de wet, zijn ambtenaren zelfs verplicht daartegen bezwaar te maken. Daardoor kunnen politieke veranderingen niet zomaar van bovenaf worden opgelegd.
Bovendien hebben veel ambtenaren een vaste aanstelling voor het leven. Een nieuwe regering kan hen daarom niet eenvoudig vervangen wanneer zij het niet eens zijn met een bepaalde koers.
Ook het Duitse federalisme biedt bescherming
Wat vaak als een zwakte van Duitsland wordt gezien, kan in deze situatie juist een voordeel zijn. Door het onderwijsfederalisme beschikt iedere deelstaat over eigen onderwijswetten en grondwettelijke bepalingen.
Daardoor bestaan er zestien verschillende systemen die elkaar gedeeltelijk in evenwicht houden. Vergaande veranderingen in één deelstaat kunnen daardoor niet automatisch in heel Duitsland worden doorgevoerd.
Daarnaast kunnen sommige voorstellen uit het programma van de AfD botsen met bestaande wettelijke bepalingen. Dat geldt bijvoorbeeld voor de leerplicht, die zowel in deelstaatwetgeving als in de Duitse grondwet is verankerd.
De AfD stelt dat haar voorstellen vooraf juridisch zijn getoetst. Of zij daadwerkelijk uitvoerbaar zijn, zou uiteindelijk moeten blijken uit politieke besluitvorming en mogelijk ook uit juridische procedures.
