Het is donderdagmiddag 30 april, half zes. In Berlijn schijnt de zon. Een lang weekend staat voor de deur. In tuinen en parken gloeien de barbecues en ik ben op weg naar de lezing van de Belgische schrijfster Lize Spit. Tegen zes uur is de zaal nog redelijk leeg en ik vrees dat dit een ongunstige dag is voor deze lezing. Maar het tegendeel is waar. Een kwartier later zit ik in een volle zaal en luister hoe dr. David Wachter de hoofdgast van de avond in het Engels introduceert.
Hij vertelt waar Spits bestseller Het smelt over gaat en dat de door Helga van Beuningen naar het Duits vertaalde roman vergelijkingen oproept met The Catcher in the Reye van J.D. Salinger. Ook in Het smelt gaat het om en radicale beschrijving van een jeugdtrauma en wraak. Vervolgens noemt hij de boeken die Lize Spit daarna schreef, waaronder haar laatst verschenen boek Autobiografie van een lichaam.
Plot, vorm en suspense
Daarna begint een boeiende lezing over het schrijven. Lize Spit opent met een scène waarin een man aan zijn buurman vraagt waarom hij een gat in de tuin graaft. De buurman antwoordt dat zijn vis is gestorven. Waarom dan zo’n groot gat? Omdat het de kat van de buurman was die zijn vis heeft opgegeten.
Met dit ogenschijnlijk eenvoudige verhaal slaat Spit het bruggetje naar personages, figuren en plot. Ze legt uit hoe belangrijk vorm is voor de spanningsopbouw. Het woord suspense valt deze avond vaak. Ze geeft voorbeelden van verschillende plotstructuren: werken met flashbacks, midden in een verhaal beginnen of parallelle verhaallijnen gebruiken.
Kritiek van ‘poortwachters’
Spit vertelt ook over de ontvangst in 2016 van Het smelt bij wat zij noemt “de poortwachters van de literatuur”. Volgens hen zou het boek lezen als een Netflix-serie en te veel plot bevatten. Op subtiele wijze laat ze zien hoe sommige critici wantrouwig staan tegenover plot en een vlot leesbaar boek al snel verdacht vinden.
Netflix komt indirect opnieuw ter sprake als ze George R.R. Martin (Game of Thrones) erbij haalt. Volgens hem zijn er twee typen schrijvers: de architect, die alles vooraf plant en de tuinman, die gewoon een gat in de grond graaft en alles op zich laat afkomen.
Als voorbeeld noemt ze haar thuissituatie met haar man, de Nederlandse schrijver Rob van Essen. Hij weet naar eigen zeggen weinig aan te vangen als ze hem ’s ochtends vraagt hoe zijn dag eruit zal zien. “Hij poetst zijn brillenglazen en moet eerst uitvinden hoe hij de badkamer vindt,” vertelt ze, in woorden van gelijke strekking.
De magiër en de chirurg
De lezing draagt de titel The Magician and the Surgeon: Plot as a Form of Spatial Awareness en wordt in het Engels gehouden. Spit vergelijkt de schrijver met een magiër en een chirurg. De magiër doet alsof hij niets weet, maar heeft zijn truc zorgvuldig voorbereid. De chirurg zet het mes in de huid en moet reageren op wat hij aantreft. Met die vergelijking verbindt ze opnieuw personages, plot en spanning. Die spanning heeft ze ook in Berlijn overtuigend in haar lezing verwerkt.
De scène van de buurman keert aan het einde terug. Steeds geeft hij een ander antwoord op de vraag waarom hij dat gat graaft. Dat kan alleen omdat de schrijver bepaalt wanneer een scène terugkomt en wat personages doen. Zo wordt de scène een symbool voor het omgaan met plot en spanningsopbouw.
Tussen literatuur en film
Als scenarist legt Spit ook verbanden tussen film en literatuur. Dat sluit aan bij het thema van haar zomerseminar: Tell, Don’t Show?! Literature in the Audiovisual Era, dat enkele weken geleden van start ging. “De belangstelling was overweldigend”, vertelt David Wachter me na afloop. Volgens hem komt dan onder meer door het thema literatuur en film. En natuurlijk ook door de aanwezigheid van ene auteur als Lize Spit.
Samuel Fischer-gastdocentschap voor literatuur
Deze vorm van gastdocentschap aan het Peter Szondi-Instituut voor Algemene en Vergelijkende Literatuurwetenschap van de Freie Universität Berlin bestaat sinds 1998.
Het wordt ondersteund door de universiteit zelf, de Duitse Academische Uitwisselingsdienst (DAAD), uitgeverij S. Fischer en Holtzbrinck Berlin – Inspire Together. Elk semester wordt een internationale auteur uitgenodigd om les te geven aan het Peter Szondi-Instituut.
Het doel is dat studenten samen met schrijvers uit verschillende culturele contexten kritisch nadenken over wereldliteratuur. Eerdere gasten waren onder andere Juan Gabriel Vásquez (2021) en tien jaar eerder, Adam Thirlwell samen met Daniel Kehlmann.
Nog een optreden in Berlijn
Op 21 mei is Lize Spit opnieuw in de Duitse hoofdstad te zien, als onderdeel van het kunstenaarsprogramma van de DAAD. Die avond, in de Oranienstraße in Kreuzberg, leest de Duitse actrice Jane Chirwa fragmenten uit Autobiografie meines Körpers, de Duitse vertaling van Autobiografie van mijn lichaam, dat in 2024 bij uitgeverij Das Mag verscheen. Meer informatie via deze link.
