Voor de Duitse regering wordt deze woensdag een cruciale dag. Bondskanselier Friedrich Merz (CDU) en vicekanselier en minister van Financiën Lars Klingbeil (SPD) moeten laten zien dat hun coalitie niet alleen ambitieuze plannen presenteert, maar ook in staat is die door te voeren. In het kabinet worden vandaag zowel een omstreden hervorming van de zorgverzekering als de hoofdlijnen van de begroting voor 2027 besproken. Beide dossiers zorgen al weken voor spanningen binnen de coalitie van CDU/CSU en SPD.
Woensdag als lakmoesproef voor de coalitie
De zogenoemde zwart-rode coalitie beschikt in de Bondsdag over een uiterst krappe meerderheid van twaalf zetels. Dat maakt elke stemming potentieel spannend. Woensdag moet duidelijk worden of de regering erin slaagt haar interne verdeeldheid te overbruggen en gezamenlijk op te treden. Achter de schermen leeft de zorg dat niet alle coalitieleden automatisch zullen instemmen met de plannen. Met name jongere parlementariërs zouden minder geneigd zijn om de partijlijn zonder meer te volgen. Zodra wetsvoorstellen eenmaal in de Bondsdag liggen, neemt de politieke druk doorgaans alleen maar toe.
Zwaar politiek middel hangt boven de markt
Juist omdat de meerderheid zo smal is, wordt in Berlijn al gespeculeerd over een uitzonderlijk middel: een stemming waarbij het parlement expliciet moet aangeven of het de regering nog steunt. Zo’n procedure – in Duitsland geregeld via artikel 68 van de grondwet – kan grote gevolgen hebben.
Als een bondskanselier zo’n stemming verliest, kan de bondspresident het parlement ontbinden en nieuwe verkiezingen uitschrijven. Daarmee is het niet alleen een machtsmiddel om de eigen coalitie tot discipline te dwingen, maar ook een riskante stap die de politieke verhoudingen volledig kan veranderen.
In de Duitse geschiedenis is dit instrument slechts enkele keren gebruikt. Gerhard Schröder zette het in om zijn meerderheid te testen en politieke besluiten af te dwingen, terwijl Olaf Scholz eind 2024 de weg naar vervroegde verkiezingen opende nadat zijn coalitie was uiteengevallen.
Kabinet moet vandaag knopen doorhakken
Voorlopig draait het echter om de vraag of de regering vandaag überhaupt besluiten kan nemen. Het kabinet wil het wetsvoorstel voor de hervorming van de wettelijke zorgverzekering goedkeuren en tegelijkertijd de zogenoemde ‘Eckwerte’, de hoofdlijnen van de begroting voor 2027, vaststellen. Daarbij hoort ook een financiële planning voor de jaren tot 2030. Pas nadat deze besluiten zijn genomen, gaan de voorstellen naar de Bondsdag. Daar volgt traditioneel een intensief politiek proces, waarin wijzigingen en tegenstand eerder regel dan uitzondering zijn.
Zorgverzekering: compromis op het laatste moment
De hervorming van de wettelijke zorgverzekering is een van de meest gevoelige onderwerpen. De afgelopen weken werd er binnen de coalitie stevig over onderhandeld. Pas dinsdag bereikten CDU/CSU en SPD een compromis. Volgens het nieuwe voorstel moeten partners die nu gratis meeverzekerd zijn voortaan een bijdrage van 2,5 procent betalen. Dat is minder dan de eerder voorgestelde 3,5 procent. Tegelijk blijven kinderen, ouders met jonge of gehandicapte kinderen, mensen met zorgtaken en gepensioneerden buiten deze maatregel.
Daarnaast wil de regering de financiering van de zorgkosten van mensen met een uitkering (Bürgergeld) gedeeltelijk verschuiven naar de overheid. Op dit moment worden die kosten grotendeels gedragen door de zorgfondsen zelf, wat leidt tot een jaarlijks tekort van ongeveer 12 miljard euro. De staat wil daar geleidelijk meer aan bijdragen, te beginnen met enkele honderden miljoenen extra. Ook wordt gedacht aan een heffing op suikerhoudende dranken vanaf 2028, waarvan de opbrengst moet bijdragen aan de financiering van het zorgstelsel.
Opvallend is dat een eerdere maatregel om het ziekengeld in het algemeen te verlagen van tafel is gehaald. Alleen in situaties waarin een dienstverband tijdens ziekte eindigt, kan de uitkering nog worden verlaagd tot het niveau van een werkloosheidsuitkering.
Kritiek op hervorming houdt aan
De kritiek op de plannen is niet verstomd. De Duitse sociale organisatie SoVD noemt het voorstel “onevenwichtig” en stelt dat vooral chronisch zieken en mensen met hoge zorgkosten onvoldoende worden ontzien. Ook binnen de coalitie klinkt onvrede. Vanuit de CDU/CSU wordt benadrukt dat de overheid meer verantwoordelijkheid moet nemen, in plaats van de lasten bij verzekerden neer te leggen.
Begroting 2027: stijgende uitgaven en schulden
Parallel aan de zorgdiscussie presenteert minister van Financiën Klingbeil de hoofdlijnen van de begroting voor 2027. Die laat zien dat de uitgaven verder stijgen. Volgens cijfers uit het ministerie gaat het om een totaal van ongeveer 543 miljard euro, zo’n 20 miljard meer dan dit jaar. Een belangrijk deel van die stijging komt door hogere defensie-uitgaven. Door een grondwetswijziging in 2025 kunnen bepaalde uitgaven voor defensie, steun aan Oekraïne en civiele bescherming buiten de strikte Duitse schuldenregels worden gehouden. Daardoor nemen deze uitgaven aanzienlijk toe. Daarnaast wil de regering fors investeren in infrastructuur en economie. In totaal gaat het om investeringen van ruim 118 miljard euro, aanzienlijk meer dan onder de vorige coalitie. De keerzijde is dat ook de schulden oplopen. Voor 2027 wordt gerekend op ongeveer 110 miljard euro aan nieuwe leningen. Tegelijk stijgen de rentelasten snel, waardoor een steeds groter deel van de begroting opgaat aan rente.
Begrotingsgat blijft probleem
Hoewel het ministerie van Financiën stelt dat het begrotingstekort voor 2027 is gedicht, is dat volgens waarnemers vooral op papier het geval. Een deel van de oplossingen bestaat uit maatregelen die nog niet definitief zijn uitgewerkt. In regeringskringen wordt nog steeds gesproken over een gat van ongeveer 20 miljard euro. Dat moet in de komende weken worden opgevuld, onder meer via nieuwe belastingen, hervormingen van sociale systemen en bezuinigingen bij ministeries. Ook wordt gebruikgemaakt van boekhoudkundige oplossingen, zoals het uitstellen van bepaalde uitgaven. De druk blijft daarmee hoog, niet alleen voor 2027 maar ook voor de jaren daarna, waarin opnieuw grote tekorten dreigen.
Politiek beslissende fase
De combinatie van een krappe meerderheid, gevoelige hervormingen en grote financiële uitdagingen maakt deze woensdag tot een belangrijk moment voor de regering-Merz. De vraag is niet alleen of er vandaag besluiten worden genomen, maar ook of de coalitie sterk genoeg is om die besluiten de komende maanden door het parlement te loodsen. Of het daadwerkelijk tot een escalatie komt, bijvoorbeeld via een stemming over het vertrouwen in de regering, is nog onzeker. Maar dat zo’n scenario inmiddels wordt besproken, onderstreept hoe gespannen de situatie in de Duitse politiek is.
