Op 30 januari 2027 kiest Duitsland een nieuwe bondspresident. Daarmee komt er een einde aan het presidentschap van Frank-Walter Steinmeier, die op 18 maart van dat jaar zijn tweede en laatste ambtstermijn afrondt. Volgens de Duitse grondwet kan een bondspresident maximaal twee keer worden gekozen.
De datum voor de verkiezing is nu officieel vastgelegd door de voorzitter van de Bondsdag, de Duitse Tweede Kamer. Dat markeert het begin van een politiek proces waarin achter de schermen al volop wordt gespeculeerd over mogelijke kandidaten – en over een mogelijke historische doorbraak.
Hoe werkt de verkiezing van de bondspresident?
De Duitse bondspresident wordt niet rechtstreeks door het volk gekozen. Dat gebeurt via de zogeheten Bundesversammlung (Bondsvergadering): een speciaal orgaan dat uitsluitend bijeenkomt om het staatshoofd te kiezen.
De Bundesversammlung bestaat uit alle leden van de Bondsdag én een even groot aantal afgevaardigden die worden gekozen door de deelstaatparlementen (Landtage). Die afgevaardigden hoeven zelf geen parlementslid te zijn. Ook lokale politici, kunstenaars, wetenschappers of andere prominente burgers kunnen worden aangewezen.
Dit systeem onderstreept het bijzondere karakter van het ambt: de bondspresident staat boven de partijpolitiek en vervult vooral een representatieve en moreel-politieke rol. Anders dan in Frankrijk of de Verenigde Staten heeft het Duitse staatshoofd geen directe regeringsmacht.
Waarom is deze verkiezing politiek relevant?
Hoewel de functie vooral ceremonieel is, speelt de bondspresident in Duitsland een belangrijke rol als moreel kompas en bewaker van de grondwet. Hij of zij ondertekent wetten, benoemt ministers en kan in uitzonderlijke situaties politieke knopen doorhakken.
Juist daarom is de keuze politiek gevoelig. Bondskanselier Friedrich Merz (CDU) heeft aangekondigd dat hij na de deelstaatverkiezingen in september samen met de partijleiders van de CSU (de Beierse zusterpartij van de CDU) en de SPD (de sociaaldemocraten) met een gezamenlijke kandidaat wil komen.
Dat wijst op een poging tot brede consensus. In Duitsland is het gebruikelijk dat grote partijen proberen een kandidaat te vinden die over partijgrenzen heen steun kan krijgen. Een felle machtsstrijd rond het presidentschap wordt doorgaans vermeden.
Komt er voor het eerst een vrouw?
De discussie krijgt een extra dimensie door de groeiende roep om voor het eerst in de Duitse geschiedenis een vrouw tot bondspresident te kiezen. Sinds de oprichting van de Bondsrepubliek in 1949 waren alle twaalf bondspresidenten mannen.
De SPD-voorzitter Lars Klingbeil noemde het “hoogste tijd” voor een vrouw in het hoogste staatsambt. Ook Merz liet eerder weten zich dat “heel goed te kunnen voorstellen”.
De vraag is echter of die wens ook daadwerkelijk leidt tot een vrouwelijke kandidaat met voldoende steun in de Bundesversammlung. Dat hangt sterk af van de machtsverhoudingen na de deelstaatverkiezingen in september, omdat die verkiezingen indirect invloed hebben op de samenstelling van de Bondsvergadering.
De komende maanden zullen vooral in het teken staan van strategische gesprekken tussen de grote partijen. Officiële kandidaatstellingen worden pas later verwacht. Toch is met de vastgelegde datum één ding duidelijk: het politieke schaakspel richting 30 januari 2027 is begonnen.
