De SPD bereidt zich voor op een nederlaag bij de Bondsdagverkiezingen op 23 februari. Terwijl de partij zich in de campagne fel afzet tegen CDU-leider Friedrich Merz, lijkt een “Große Koalition” met hem als bondskanselier steeds waarschijnlijker. Maar binnen de SPD is de weerstand tegen zo’n samenwerking groot.
SPD richt pijlen op Merz in de campagne
In de laatste weken voor de verkiezingen haalt de SPD hard uit naar Friedrich Merz. Voormalig SPD-voorzitter Franz Müntefering werd ingeschakeld om de CDU-leider als “vriend van de rijken” af te schilderen en te herinneren aan het feit dat zelfs Helmut Kohl en Angela Merkel hem nooit in hun kabinet wilden hebben. Ook worden oude kwesties opgerakeld, zoals zijn nevenactiviteiten als parlementariër en zijn vermeende problemen met de belastingdienst.
De campagne richt zich ook op Merz’ houding tegenover de AfD. De SPD beschuldigt hem ervan de partij genormaliseerd te hebben door in de Bondsdag een wetsvoorstel in te dienen dat alleen door steun van de AfD een meerderheid kreeg. SPD-fractievoorzitter Rolf Mützenich noemde het een “zondeval” en het “openen van de poort naar de hel.”
Toch lijkt de harde aanvalscampagne weinig effect te hebben. Volgens Tagesspiegel blijft de CDU stabiel in de peilingen, terwijl de SPD afstevent op verlies. Dit roept de vraag op: wat als de SPD na de verkiezingen toch met Merz moet samenwerken?
Een “Große Koalition” als enige optie?
Uit de huidige peilingen blijkt dat een coalitie tussen CDU/CSU en SPD een van de weinige realistische regeringsopties zou kunnen zijn. De CDU staat zeer sceptisch tegenover een samenwerking met de Groenen, en een regering zonder de SPD wordt lastig. Volgens een onderzoek van de ZDF Forschungsgruppe Wahlen verwacht 66 procent van de kiezers dat de SPD zich niet aan de kant kan houden en uiteindelijk toch instemt met een nieuwe Grote Coalitie.
Binnen de SPD is de weerstand echter groot. “Ik krijg braakneigingen bij het idee dat we een grote coalitie vormen met Merz als kanselier,” zei SPD-politica Leni Breymaier tegen de Tagesspiegel. Anderen binnen de partij zijn al even kritisch. “Merz staat voor alles waar wij als sociaal-democraten tegen vechten,” zegt een anonieme SPD-bons.
Vooral de recente omstreden stemmingen in de Bondsdag, waarbij Merz steun van de AfD accepteerde, maken samenwerking moeilijk. “Na wat Merz heeft gedaan, kan niemand zich voorstellen dat we een coalitieakkoord ondertekenen waarin staat: wij steunen Friedrich Merz als kanselier,” aldus een SPD-topfiguur.
SPD eist concessies, maar hoe ver wil Merz gaan?
Als de CDU na de verkiezingen op de SPD is aangewezen, zal de partij harde eisen stellen. Een hervorming van de schuldenrem en een verhoging van het minimumloon naar 15 euro zijn twee speerpunten uit de campagne van de sociaal-democraten. Maar is Merz bereid zulke concessies te doen?
Daarnaast vreest de SPD dat Merz in de regering alsnog steun zal zoeken bij de AfD als de sociaaldemocraten hem dwarsbomen. “Wat als een bondskanselier Merz een wetsvoorstel erdoor wil krijgen en wij als SPD niet instemmen? Dan zoekt hij gewoon een meerderheid bij de AfD,” vreest een partijleider.
Een zware tijd voor de SPD
Of de SPD zich na 23 februari echt kan verzetten tegen een samenwerking met Merz, is nog maar de vraag. In 2017 sloot de partij een coalitie met Merkel pas nadat alle andere opties waren mislukt. Destijds had Merkel echter nog aanzien binnen de SPD. Bij Merz ligt dat compleet anders.
De komende weken worden cruciaal. Als de SPD daadwerkelijk in een “Große Koalition” moet stappen, zal dat gepaard gaan met flinke interne spanningen. De kans is groot dat er een lange en moeizame onderhandeling volgt – en dat de sociaaldemocraten deze keer hogere eisen stellen dan ooit.