In de Duitse stad Solingen doen alle vijfdeklassers – vergelijkbaar met Nederlandse brugklassers – mee aan een opvallend experiment: geen sociale media, niet op school en niet thuis. Volgens scholen en psychologen zijn de eerste resultaten verrassend positief. De vraag is nu of Solingen een voorbode is van landelijke wetgeving.
Een collectief verbod in plaats van individuele strijd
In Solingen, een middelgrote stad in de deelstaat Noordrijn-Westfalen, hebben alle twaalf middelbare scholen afgesproken dat leerlingen in het vijfde leerjaar geen gebruik maken van platforms als TikTok, Instagram of Snapchat. In totaal gaat het om circa 1.400 kinderen.
Het initiatief kwam niet van bovenaf, maar uit de scholen zelf. Ouders ondertekenden een intentieverklaring, zodat het verbod niet ophoudt bij de schoolpoort. Juist dat gezamenlijke karakter blijkt cruciaal.
Volgens schooldirecteur Andreas Tempel van de Alexander-Coppel-Gesamtschule praten en spelen kinderen weer met elkaar op het schoolplein. Voorheen zaten ze volgens hem vooral gebogen over hun telefoon. Ook meldingen van online pesterijen in de klas zijn afgenomen.
De kern van het experiment: als iedereen meedoet, ontstaat er geen sociale druk of angst om buiten de groep te vallen.
“Psychische gezondheidsepidemie”
Schoolpsycholoog Markus Surrey begeleidt het project al jaren en spreekt van een “epidemie van psychische gezondheidsproblemen”. Angststoornissen en depressieve klachten onder jongeren zijn volgens hem de afgelopen tien jaar sterk toegenomen.
In gesprekken met leerlingen hoort hij regelmatig over verslavingsgedrag: het voortdurend checken van meldingen, het gevoel niets te mogen missen en de druk om online zichtbaar te blijven.
Uit de recente JIM-studie (een grootschalig Duits mediagebruikonderzoek) blijkt dat jongeren tussen 12 en 19 jaar gemiddeld 231 minuten per dag op hun smartphone zitten. Twee derde zegt vaker langer online te zijn dan eigenlijk gepland. Vermoeidheid op school is een direct gevolg.
Het Solingse experiment probeert die cyclus te doorbreken voordat die volledig is ingesleten.
Politiek loopt achter de feiten aan
De lokale aanpak krijgt nu landelijke aandacht. Op het recente partijcongres van de christendemocratische CDU sprak een meerderheid zich uit voor een wettelijke minimumleeftijd van 14 jaar voor sociale media. Ook de sociaaldemocratische SPD dringt aan op snelle regelgeving.
SPD-secretaris-generaal Tim Klüssendorf waarschuwt voor verslavingsversterkende algoritmen, online haat en pesterijen. Volgens hem vormen digitale platforms een structureel risico voor kinderen en jongeren.
Opvallend is dat deze politieke discussie pas nu echt op gang komt. Psycholoog Surrey noemt dat “laat”. Volgens hem had het debat al jaren eerder gevoerd moeten worden.
Tegenstem van leerlingen
Niet iedereen is enthousiast over een verbod. De leerlingenvertegenwoordiging in Noordrijn-Westfalen waarschuwt dat sociale media inmiddels een essentieel communicatiekanaal zijn. Veel jongeren regelen hun sociale contacten via Snapchat of TikTok.
In plaats van een verbod pleiten zij voor betere digitale opvoeding en mediatraining. Leren omgaan met sociale media zou effectiever zijn dan ze simpelweg verbieden.
Dat raakt aan een fundamentele vraag: moet de overheid beschermen of opvoeden?
Wat betekent dit voor Nederland?
Ook in Nederland woedt de discussie over schermtijd, smartphoneverboden op school en de invloed van sociale media op mentale gezondheid. Sinds 2024 gelden er strengere afspraken over telefoongebruik in Nederlandse klaslokalen, maar een wettelijk minimumleeftijd voor sociale media bestaat niet.
Het Solingse model laat zien dat lokale initiatieven sneller kunnen zijn dan landelijke wetgeving. De kracht zit in collectiviteit: als hele klassen of scholen meedoen, vermindert de sociale druk.
Of Duitsland daadwerkelijk een landelijke leeftijdsgrens invoert, is nog onzeker. Maar Solingen heeft het debat concreet gemaakt – niet met theorie, maar met praktijkervaring.
Verbod als begin, niet als eindpunt
De betrokken psycholoog benadrukt dat een verbod slechts een eerste stap is. Naarmate kinderen ouder worden, draait het steeds meer om zelfregulatie en intrinsieke motivatie. Jongeren moeten leren hoe sociale media werken – inclusief de mechanismen achter verslaving en aandachtseconomie.
Solingen presenteert zichzelf inmiddels als voorbeeldstad. “De rest van Duitsland kan van ons leren,” klinkt het daar.
Of dat inderdaad zo is, zal afhangen van de politieke moed om verder te gaan dan symbolische debatten.
