Europa moet ‘zelfdragende pijler’ van de NAVO worden
Tijdens de jaarlijkse Münchner Sicherheitskonferenz – hét internationale forum waar wereldleiders spreken over veiligheid en geopolitiek – heeft bondskanselier Friedrich Merz (CDU) openlijk afstand genomen van de Verenigde Staten.
Volgens Merz is de trans-Atlantische relatie niet langer vanzelfsprekend. Europa moet zich losmaken van zijn “zelf veroorzaakte afhankelijkheid” van Washington en binnen de NAVO een eigen, zelfstandige pijler opbouwen.
Dat is geen kleine koerscorrectie, maar een strategische herpositionering van Duitsland. De NAVO blijft volgens Merz essentieel, maar Europa moet militair sterker op eigen benen staan.
Europese atoomparaplu als gespreksonderwerp
Opvallend was Merz’ verwijzing naar een mogelijke grotere Europese rol in de nucleaire afschrikking. Hij voert daarover gesprekken met de Franse president Emmanuel Macron.
Momenteel rust de nucleaire afschrikking van de NAVO grotendeels op Amerikaanse kernwapens die in Europa zijn gestationeerd – ook in Duitsland. Duitsland zelf mag volgens internationale verdragen geen eigen kernwapens bezitten.
Een Europese atoomparaplu zou betekenen dat vooral Frankrijk – als enige EU-land met kernwapens – een grotere verantwoordelijkheid krijgt in de afschrikking tegen Rusland.
Dit debat raakt direct aan de strategische autonomie van Europa. Het is een onderwerp dat tot voor kort politiek taboe was in Duitsland, gezien de historische gevoeligheid rond kernwapens.
“Diepe kloof” met de Verenigde Staten
Merz sprak in München ongewoon open over een “diepe kloof” tussen Europa en de VS. Volgens hem worden de ideologische verschillen groter.
Zonder de Amerikaanse regering expliciet aan te vallen, nam hij afstand van het gedachtegoed van de door Donald Trump geïnspireerde MAGA-beweging (“Make America Great Again”).
De Duitse bondskanselier benadrukte dat vrijheid van meningsuiting in Duitsland niet onbeperkt is wanneer zij in strijd komt met menselijke waardigheid en de Duitse grondwet. Ook verdedigde hij vrijhandel, klimaatakkoorden en internationale samenwerking – thema’s waarover Washington de afgelopen jaren een andere koers heeft gevaren.
Kort na zijn toespraak sprak Merz met de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio. Ook de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Johann Wadephul was daarbij aanwezig. Wat daar is besproken, is nog niet bekend.
Breder Duits en Europees perspectief
De toespraak past in een bredere ontwikkeling binnen Duitsland. Sinds de Russische inval in Oekraïne in 2022 is het defensiebeleid fundamenteel veranderd. De zogeheten “Zeitenwende” (kantelpunt in het veiligheidsbeleid) leidde tot hogere defensie-uitgaven en herbewapening.
Onder Merz lijkt die ontwikkeling nu een volgende fase in te gaan: minder vanzelfsprekend vertrouwen op Washington, meer nadruk op Europese strategische autonomie.
Voor Nederland is dit relevant. Als NAVO-bondgenoot en voorstander van Europese samenwerking staat Den Haag voor dezelfde vragen: hoe afhankelijk wil Europa blijven van de VS? En hoe ver wil men gaan in gezamenlijke defensie, inclusief nucleaire afschrikking?
Wat staat er op het spel?
De gevolgen kunnen groot zijn:
-
Een sterkere Europese defensiestructuur binnen de NAVO
-
Meer Franse invloed op het veiligheidsbeleid van de EU
-
Toenemende spanning binnen het bondgenootschap
-
Een mogelijk nieuwe balans tussen Washington en Brussel
Merz liet weinig twijfel bestaan: deze heroriëntatie is volgens hem noodzakelijk – ongeacht hoe de VS zich ontwikkelen. Daarmee zet Duitsland zichzelf nadrukkelijk in het centrum van het Europese veiligheidsdebat.
