AfD-parlementariërs in de Duitse deelstaat Baden-Württemberg mogen ook in de toekomst geen gebruik meer maken van een ondergrondse tunnel die het parlementsgebouw verbindt met het huis van de afgevaardigden. Dat heeft het Verfassungsgerichtshof van Baden-Württemberg (de hoogste constitutionele rechtbank van de deelstaat) beslist.
De zaak draait om een 136 meter lange tunnel onder het Landtag-gebouw in Stuttgart, die parlementariërs normaal gesproken een snelle en droge doorgang biedt tussen hun kantoren en de plenaire zaal. Voor de AfD is die route echter grotendeels afgesloten gebleven na een langdurig conflict over veiligheid en toegang.
Rechtszaak strandt op gemiste termijn
De AfD had bezwaar gemaakt tegen het besluit van Landtagspräsidentin Muhterem Aras (Groenen), die de toegang tot de tunnel had beperkt. Volgens het constitutionele hof heeft de partij echter een cruciale termijn gemist. Het bezwaar had binnen zes maanden moeten worden ingediend. Die termijn verliep uiterlijk in juni 2024.
Omdat er sindsdien volgens het hof geen wezenlijke wijziging is geweest in de juridische of feitelijke situatie, kon de zaak niet alsnog inhoudelijk worden beoordeeld. Daarmee bleef het tunnelverbod in stand.
Beperking grondrechten?
De AfD stelde dat haar parlementsleden door het tunnelverbod in hun grondwettelijke rechten worden geschaad. De ondergrondse doorgang zou essentieel zijn voor een snelle verplaatsing tussen kantoren en plenaire zaal, vooral bij stemmingen en vergaderingen.
Het hof liet in zijn uitspraak echter expliciet in het midden of sprake is van een daadwerkelijke schending van het vrije mandaat van volksvertegenwoordigers. Wel sprak het twijfel uit. De AfD-parlementariërs hebben immers nog altijd onbeperkt toegang tot het parlement via de bovengrondse hoofdingang.
Volgens de rechters heeft de partij bovendien onvoldoende onderbouwd dat de iets langere looproute, over straat en langs meerdere verkeerslichten, een merkbare belemmering vormt voor het uitoefenen van het parlementaire werk.
Veiligheidsincident als aanleiding
De aangescherpte toegangsregels zijn terug te voeren op een veiligheidsincident in 2023. In het kantoor van een AfD-afgevaardigde werden toen een mes en munitie aangetroffen. Dat leidde tot strengere regels voor het gebruik van de tunnel.
Sindsdien mogen alleen parlementsleden met een kantoor in het huis van de afgevaardigden de doorgang nog gebruiken. Dat zijn in de praktijk alleen leden van CDU en Groenen. Ook medewerkers van de Landtagsverwaltung (parlementsadministratie) en parlementariërs van SPD en FDP mogen de tunnel niet meer gebruiken, maar zij ondervinden daar nauwelijks hinder van, omdat hun kantoren zich in een ander gebouw aan het Schlossplatz bevinden.
De AfD-fractie, waarvan de kantoren aan de Urbanstraße liggen, is daardoor als enige partij daadwerkelijk beperkt.
Symbooldossier
Hoewel het om een relatief korte looproute gaat, heeft het conflict een symbolische lading gekregen. De AfD spreekt van politieke uitsluiting en discriminatie, terwijl het parlement en de rechtbank het besluit vooral als een veiligheidsmaatregel beschouwen.
Met de uitspraak van het constitutionele hof lijkt het juridische hoofdstuk voorlopig afgesloten. De tunnel blijft voor de AfD gesloten, behalve in uitzonderlijke gevallen.
